Andrzej Walter – Podstawowy dokument kulturowy

2
562
Andrzej Walter
Fot.: ze zbiorów autora

   Jak napisał kiedyś Marek Wawrzkiewicz książka w naszych czasach przestała pełnić funkcję podstawowego dokumentu kulturowego.

   Niestety uwaga ta powinna wejść do epokowych podsumowań współczesności, jakkolwiek byśmy się na nią nie obruszali czy buntowali, jakkolwiek byśmy przeciw temu stwierdzeniu jako książek ogromni miłośnicy, a właściwie wręcz wielbiciele się nie oburzali. Nie możemy pozostać ślepi, zaślepieni, albo nawet zaimpregnowani wobec faktów, a stwierdzenie to stało się już statystycznie zaobserwowanym faktem, którego dowodów możemy zasmakować: czy to w bezwzględnych liczbach spadku czytelnictwa, czy to też choćby w ogólnej ocenie dokonań artystycznych współczesnych pisarzy i poetów, a nawet w społecznej percepcji znaczenia książek, opowiedzianych w nich historii czy też wreszcie rangi i roli w dzisiejszym świecie zawodu pisarza, szacunku doń, jego wynagradzania czy honorariów, aż po wymiar zainteresowania wyrażony frekwencją na spotkaniach autorskich czy wieczorach promocyjnych.

   Książka stała się li tylko rozrywką, metodą spędzenia wolnego czasu i do tego jedną z wielu. Książka (jej „ciężar gatunkowy”) przestała być wyznacznikiem edukacji elit, edukacji w ogóle, czy wręcz przepustką do świata wyżej postawionego ponad jarmarczny świat prostych igrzysk. Ważnym i zasadnym wydaje się być pytanie: cóż tę książkę w tym wymiarze zastąpiło? Pieniądz? Suma posiadania? Wiedza? A może władza? Czy też może inne wyznaczniki i miary wartości intelektualnej, czy duchowej, choć przecież obserwujemy upadek tej wartości, którą zastępuje dziś pragmatyzm sytuacji zmiksowany z podparciem dowodami naukowymi, bądź takimi nazwanymi, czy argumentami z serii mądrości większości. Doprawdy ciężko to stwierdzić, gdyż już tego typu badań nikt przecież nie prowadzi, zapewne z powodów kłopotliwego wskazywania „głównego barbarzyńcy” jako przywódcy tego upadłego stada.

   Jeszcze niedawno wierzyłem, że owa garstka związana z książką to elita elit, lecz stopniowo z błędu wyprowadza mnie poziom współczesnej literatury pięknej, sprawy, którymi ta literatura się zajmuje (mam na myśli jej podłą koniunkturalność) oraz listy bestsellerów, na których triumfy święcą kryminały i trzeciorzędne westchnienia pań  pozbawionych hamulców swawolnie bajdurzących o zmysłowych kochankach. W tym obszarze też doprawdy ciężko znaleźć literaturę już nie tyle, że … piękną, ale po prostu normalną. Kiedy skonfrontujemy język literacki powieści z lat końca minionego wieku z obecnymi (nawet tymi nagrodzonymi) pozycjami literackimi, naszym udziałem stanie się  co najmniej lekkie zmieszanie, aby nie powiedzieć dosadniej. Co się dzieje zatem z literaturą? Gdzie jest współczesny autor „Ziemi (przecież) obiecanej” czy też „Lalki”; i do tego nie tej z porno szopu używając na moment arcy-popularnego języka potocznego?

   To są pytania retoryczne. Smutne w sumie wnioski z wyżej przeprowadzonego wywodu, którego konsekwencje będziemy wkrótce coraz silniej odczuwać. Oczywiście znajdziemy jeszcze wciąż dobre książki. Tu i tam wpadną nam w ręce pozycje lepsze niż przeciętne. Tyle, że to niczego nie dowodzi. Raczej uśmierza całą przygnębiającą obserwację.

   Dobra książka do tego ma pod górkę. Adresat wymiera. Krąg potencjalnych czytelników się kurczy, maleje, aż do stopnia uniemożliwiającego powstawanie takich książek, gdyż znowu – oglądając i oceniając całokształt – jest to pewnego rodzaju koło zamknięte, słowem obieg naczyń połączonych, „dobrzy” (mądrzy i wykształceni) czytelnicy pozwalają jakoś zaistnieć takiemu autorowi i vice versa, ów autor ma pisać dla tych, którzy zrozumieją, a jak pisać, kiedy czytelników jak na lekarstwo?

   Wkurza Was ten tekst. I bardzo dobrze. Po to jest pisany. Jako zarzewie buntu wobec: ignorancji, zaściankowości, kumoterstwu, wszelkiemu społecznemu ogłupieniu, wszelkiej maści klakierom i piedestałom niby dziś (uznanych za) wielkich autorów. Któż to taki? Wskażcie mi jakieś konkretne nazwiska. Wskażcie mi dowód na ogólnonarodową dyskusję po jakiejkolwiek książce, na poruszenie po takiej, na ferment społeczny po lekturze!? Na medialny rezonans. Wskażcie mi całą maszynerię – proszę bardzo; tu mamy autora; tytuł; wydarzenia po publikacji, aż po wnioski i znaczenia. Zapraszam. Może się mylę, albo przesadzam. Tak wiem, wiem, Myśliwski, Tokarczuk, i tak dalej – jest jeszcze jakieś dalej?

   Najlepsze książki, które ostatnio przeczytałem to były książki: greckie, słowackie, francuskie, czeskie, a nawet rumuńskie,… tylko nie polskie. A i to zapewne dzięki pomysłowi translatorsko wydawniczemu Wydawnictwa Książkowe Klimaty, które raczyło wydać w naszym języku książki po prostu najlepsze i najgłośniejsze z tamtych wskazanych wyżej (dla przykładu) krajów. To też niczemu nie dowodzi, jedynie mamy szczęście, że mogliśmy – dzięki świetnym przekładom – zapoznać się z nielicznymi jeszcze wirtuozami.

   Dokąd to wszystko zmierza i prowadzi? Nie wiem. Wiem jedno, że coraz ciężej o dobrą opowieść, bez ucinanych głów, zakopywaniu żywcem czy rui wszechogarniającej, która Portret Doriana Graya zamieniła na Twarze Graya i ekscytuje mało wymagającego czytelnika. Kiedy to się zaczęło? Kiedy runęły dwie wieże? Kiedy pozwaliśmy sobie na „coraz więcej”? Czy kiedyś indziej? Kiedy ktoś, gdzieś tam ogłosił koniec historii…?

   Książka przestała być dzisiaj podstawowym dokumentem kulturowym. Jest towarem, rozrywką, wyrazem ślepych i głuchych, coraz bardziej analfabetycznych przedstawicieli gatunku, którzy w efekcie braku stosowania umiejętności czytania i pisania zaczynają mieć nawet problem ze skonstruowaniem jednego, prostego zdania w mailu, a co dopiero z czytaniem ze zrozumieniem. I jak my mamy się z takim kimś (albo takim czymś?) porozumieć, jak mamy tworzyć i współtworzyć społeczeństwo obywatelskie, jak mamy rozpoznać, opisać i zrozumieć wspólną płaszczyznę, nić porozumienia, wolność, równość i braterstwo?

   Zmierzamy tą drogą do katastrofy, być może jeszcze odległej, oddalonej, majaczącej na horyzoncie czasów, ale nieuchronnej. Język, który przestanie nieść porozumienie pocznie rozprzestrzeniać agresję. Tę agresję, którą powoli już obserwujemy czy odczuwamy.  Jak wierszu Andrzeja Dębkowskiego „List do Ojca”

„Ojcze.
Dobrze, że tego nie widzisz.
Dużo nienawiści.
Nasze głowy – pełne pustki.
Nasze ręce – brudne i chude.”
(…)

   Kiedyś wspomnicie te słowa, tylko może być już zbyt późno. Jednak kół historii powstrzymać się nie da. Zatem bawmy się. To nam chyba tylko pozostało. Nielicznym życzę dobrych lektur😊

Andrzej Walter

Reklama

2 KOMENTARZE

  1. Drogi Andrzeju, dla mnie sprawa jest prosta – pisarstwo wynika z wewnętrznego imperatywu, potrzeby wolnego ducha, potrzeby zapisywania rzeczy ważnych, niezauważalnych albo programowo eliminowanych z publicznej przestrzeni przez koniunkturalistów, albo zwykłych cwaniaczków wyczuwających najprostsze potrzeby tych, którzy właściwie żadnych znaczących potrzeb poza “wygodą” nie mycia przed snem zębów i nóg, nie mają. Ktoś taki nie czyta nawet kryminałów, tylko “prozę” jaką oferuje Gazeta Polska i podobne “periodyki”, albo słucha disco polo, bo hity z tego gatunku składają się z kilku dźwięków i rytmu przypominającego rytm masturbacji. O! I to jest przeżycie, a nie rozterki jakichś zblazowanych inteligentów. ( Notabene oni też potrafią się onanizować, tylko z o wiele większym udziałem wyobraźni. ) Nie ma co narzekać, bo nic tym nie zmienimy, natomiast obowiązkiem piszących jest opisywanie czasów wbrew wszelkim przeciwnościom. Warunkiem jest uczciwość wobec samego siebie, a potem wewnętrzny przymus i nakaz tworzenia. Być może przyszłość doceni te starania. Z wyrazami szacunku – Szymon Koprowski

  2. O, mój Boże, uderz w stół, a nożyce się odezwą … Szymonem Koprowskim. No jakże mogłem o Tobie zapomnieć, kochany Szymonie. Powinienem wymienić: „tak wiem, Myśliwski, Koprowski, Tokarczuk, z naciskiem na Koprowski”. Usprawiedliwia mnie fakt (nieco dla Ciebie przykry, choć może i nie), że chodziło mi o nazwiska literackich celebrytów, już utrwalonych w świadomości intelektualno-społecznej. Może nawet ujmijmy to łagodniej, nie celebrytów, a raczej literatów publicznie rozpoznawalnych, z powszechnie „wyrobionym” nazwiskiem, do tego literacko niezłych, co jest dziś zarówno błogosławieństwem, jak i przekleństwem, choć to inny temat.

    Nie wiem jaką prozę oferuje Gazeta Polska, a jaką Gazeta Wyborcza, ale mnie się marzy jakaś Gazeta Uniwersalna oferująca po prostu prozę dobrą, nie skrajną, nie propagandową, nie koniunkturalnie i łopatologicznie przemycającą niepoprawność, bądź też poprawność polityczną toczącej się walki ideologicznej łysych z chudymi.
    Marzy mi się Gazeta Wolna od umocowań politycznych, biznesowych, kapitałowych, ideologicznych, światopoglądowych, Gazeta, dla której sztuka, jej merytoryczne przełożenie na książkę – po prostu dobrą (taką jak Twoje książki Szymonie – jedne z lepszych, a zasadniczo niedocenione, słabo zareklamowane, nie mające szansy na szeroką konfrontację z czytelnikiem) postawi tę książkę ponad cały ten lansowany chłam.

    I wreszcie onanizm, jako kreatywne rozwiązanie współczesnej seksualności, będące niepowtarzalnie udziałem co bardziej „ambitnych” kręgów naszego wątłego dziś środowiska literackiego, to przecież nic innego niż sprawy, o których odważyłem się już pisać we wcześniejszych felietonach, może zbyt mało akcentując ów pikantny detal samoświadomości łowców nagród i wyróżnień stawiających sobie pomniki pośród zgliszczy. Łatwo takie stawiać, a potem stawać przed lustrem i natrętnie go pytać „lustereczko powiedz przecie, kto jest najpiękniejszy na świecie”.

    Piszesz: „Warunkiem jest uczciwość wobec samego siebie, a potem wewnętrzny przymus i nakaz tworzenia.” – O tak, to najpiękniejszy aspekt całej tej dyskusji, sensu tworzenia, działania, pisania i brnięcia w ten las wypełniony dziś truchłami bohaterów, kukłami uzurpatorów, czy po prostu zastępami grafomanów. Na szali kładziemy właśnie ten aspekt, tę radość i po drugiej stronie zmęczenie zmaganiem się z obrzydliwą stroną literatury, ba, całej kultury braku kultury.

    Społeczeństwo Szymonie jest coraz głupsze. To dzieje się już nie „gdzie indziej”, nie u „innych ludzi”, to dotyka już rodziny, najbliższych, ludzi „na wyciągnięcie ręki”, dotyka ludzi, których spotykamy na co dzień. Wtórny analfabetyzm, papuzi zachwyt tym, czym zachwycić się mają, bezmyślność, niesamodzielność intelektualna, do tego buta, pycha, egalitaryzm i poczucie, że się wie, że ma się poglądy, że może się ferować wyroki. Tak właśnie świat schodzi na psy, taką drogą, tą metodą, tędy.

    Bardzie cieszy mnie akurat Twój głos w tym temacie. Jednego z najlepszych obecnie polskich pisarzy, o którym mało kto wie spoza branży i środowiska. Twoje książki, wybacz, jeszcze nie dorastają „Lalce” czy „Ziemi obiecanej”, ale zmierzają właśnie w tym kierunku. Może jeszcze coś się musi wydarzyć, aby takie powstały, a może trzeba Cię jeszcze bardziej … wkurzyć. Nie wiem. Wiem jedno. Jesteś jedynym polskim autorem, na którego następną książkę czekam z dużą niecierpliwością, ba, i z pewnością, że się nie zawiodę.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Proszę wprowadź nazwisko