Halina Ewa Olszewska – Refleksje o romantyzmie

0
123

            Kończy się rok obchodów polskiego romantyzmu . Utwory klasyków tamtej epoki  i współczesna twórczość  romantyczna  prezentowane są  w całej Polsce, jak również w mediach polonijnych.  Tego rodzaju tematykę  znajdujemy  w Dwutygodniku „PISARZE”, w publikowanej poezji, prozie, publicystyce. Przykładem tego są akcenty romantyczne  w poezji  red. Bohdana Wrocławskiego . Romantyzm – okres w historii kultury, literatury i innych sztuk zapoczątkowany w  XVIII wieku, jako europejski nurt ideowy,  charakteryzujący się w utworach literackich, w muzyce, malarstwie, w ludzkich postawach – przewagą idealizmu nad pragmatyzmem, eksponowaniem uczuciowości,  afirmacją przyrody,  odwołaniem do fantastyki, do motywów kultury ludowej i średniowiecznej.  Intuicja i indywidualizm, poczucie geniuszu, wyjątkowa nobilitacja  artystów, osób obdarzonych talentem. Romantyczne utwory o miłości, zwłaszcza tej nieszczęśliwej,  o przeżyciach religijnych,  zachwyt pięknem przyrody  bądź baśniowe kreacje twórcze.  Pesymizm i bunt współgrają z pełnymi nadziei przesłaniami tamtej epoki. W moim przekonaniu romantyzm w poezji i innych sztukach był i nadal jest istotnym aspektem patriotyzmu, zwłaszcza w wierszach poświęconych ojczyźnie.

            Z  historii  literatury wynika, że epoka polskiego  romantyzmu pojawiła się  przed  Powstaniem Listopadowym.  W tamtych okresie, dramatycznym w dziejach naszej ojczyzny, romantyzm w utworach  Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Zygmunta Krasińskiego i następnie również Kamila Cypriana Norwida  oraz wielu innych twórców ( także późniejszych)  był sposobem wyrażania uczuć, poglądów,  zarazem sposobem walki, protestem przeciwko zastanej rzeczywistości. Artyści  romantycy, zwykle  zaliczani do irracjonalnych fantastów i pesymistów, w gruncie rzeczy słowami poezji i prozy, muzyką, obrazem – wyrażając miłość do ojczyzny, tęsknotę za wolną Polską,  zachęcali  rodaków do odważnych czynów, do działań narodowowyzwoleńczych, do walki o lepszą przyszłość. ”Dziady” i „Oda młodości” Mickiewicza, „Kordian” i ”Oda do wolności” Słowackiego, „Nie –boska komedia” Krasińskiego,  „Bema pamięci żałobny rapsod” Norwida, „Etiuda rewolucyjna” Chopina, opery Moniuszki,  malarskie dzieła Michałowskiego, Matejki, Grottgera , cykl powieści historycznych Kraszewskiego, to tylko niektóre przykłady .

            Sejm RP, rok 2022 ustanowił Rokiem Polskiego Romantyzmu z okazji dwusetnej rocznicy wydania tomu „Ballady i romanse” Adama Mickiewicza, wydarzenia, od którego datuje się epoka polskiego romantyzmu.  Zatem rok 2022, to czas popularyzacji  twórczości  wybitnych romantyków, zasłużonych swoimi dziełami dla polskiej kultury i udziałem w zachowaniu polskiej tożsamości w trudnych czasach naszego narodu. Dawno temu, jeszcze w moich latach licealnych, zainspirowana  twórczością polskich romantyków napisałam wiersz „Ojczyzna”. Nad tą Ziemią pochyleni. /Tą Macierzą posplatani, /odbierali ją swym katom rodacy. /Wieki całe zniewoleni,/ cierpieniami życie mierząc,/ wciąż podnoszą ją ku światu/ Polacy.

            Romantyzm wciąż obecny w literaturze i sztuce. Mam na myśli  utwory patriotyczne, poezję o miłości , przyrodzie  i inną twórczość z cechami romantyzmu , która wciąż powstaje. Jego akcenty pojawiały się  w formalnie mu przeciwstawnej epoce pozytywizmu  np. u Bolesława Prusa, Elizy Orzeszkowej, Henryka Sienkiewicza, Adama Asnyka, Marii Konopnickiej – autorki „Roty” . Ideały romantyzmu  także w okresie Młodej Polski  m.in. w  twórczości  Stefana Żeromskiego, Stanisława Wyspiańskiego, Stanisława Przybyszewskiego, nastrojowość u Leopolda Staffa i Kazimierza Przerwy-Tetmajera. W  dwudziestoleciu międzywojennym i także w późniejszych okresach  literackich pojawiają się motywy romantyzmu np. u Jana Lechonia, Juliana Tuwima , Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Mirona Białoszewskiego, Czesława Miłosza, Stanisława Barańczaka, Ryszarda Krynickiego, Adama Zagajewskiego , Jarosława Marka  Rymkiewicza, Stanisława Grochowiaka.   Ironiczny romantyzm w poezji Zbigniewa Herberta,  w sztukach Tadeusza Różewicza i Sławomira Mrożka. Trudno nie zauważyć powiewu romantyzmu  w twórczości Bolesława  Leśmiana czy  Józefa Czechowicza. W kanonie poezji romantycznej o miłości mieszczą się wiersze  Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Haliny Poświatowskiej i wielu innych twórców. Motywy romantyczne występują w utworach Urszuli Kozioł ( szczególnie bliska nam jest „Inwokacja” – „Biłgoraju, pajdo kraju. . .”) jak również u innych autorów związanych z moim miastem, na przykład we współczesnej  twórczości  Biłgorajskiej Plejady Literackiej.

            Romantyzm, różne jego odmiany z motywem nostalgii cechuje twórczość Polaków powstała na emigracji. Począwszy od klasyków romantyzmu, czyli od Mickiewicza, Słowackiego , Krasińskiego, Norwida i innych autorów emigracyjnych w kolejnych epokach aż po czasy  współczesne.  Przykładem są niektóre utwory  Aleksandra Wata, Kazimierza Wierzyńskiego, Witolda Gombrowicza, Adama Czerniawskiego,   Józefa  Łobodowskiego , Wacława Iwaniuka , Stanisława Barańczaka, Bogdana Czaykowskiego . Nie sposób wymienić wszystkich. Na pewno na uwagę zasługuje  poezja i proza Leokadii Komaiszko,  Polki rodem z Litwy, która od wielu lat mieszka w Belgii i tam utworzyła polonijne „Listy z daleka”.  Rok Polskiego Romantyzmu zajmuje znaczące miejsce w kolejnych numerach tego pisma,  w poezji i publicystyce.

             „Narodowi, który utracił swój byt państwowy, romantyzm ofiarował rozległy, niepodległy i niezależny krąg ducha, lecz nie poprzestał na tym. Zbudował bowiem również wizję przyszłości: człowieka, Polski, ludzkości  i wskazał drogi, które do niej prowadzą” – cytat z „Gorączki romantycznej”  prof. Marii Janion, znawczyni polskiego i europejskiego patriotyzmu. Prof. Janion podkreśla ważny wpływ romantyzmu na kształt naszej tożsamości narodowej, na system wartości i zachowań.

            Prof. Magdalena Rabizo-Birek, w naukowej rozprawie „Romantyczni i nowocześni” pisze o motywach romantyzmu na podstawie analizy twórczości Marcina Świetlickiego, Wojciecha Wencla, Jacka Podsiadły, Tomasza Różyckiego, Jarosława Marka Rymkiewicza, Ewy Lipskiej, Adama  Czerniawskiego, Bogdana Czaykowskiego . Badaczka zwraca uwagę na obecność wątków i motywów o genealogii romantycznej we współczesnej literaturze polskiej szeroko pojętej jako :poezja, proza, esej, publicystyka. W ten kontekst m.in. wpisują się nastroje artystyczne nawiązujące do epoki romantyzmu w prozie „Opowieści galicyjskie” Andrzeja Stasiuka z 1995r. jak również  „Prawiek i inne czasy  ” powieść  Olgi Tokarczuk wydana w 1996r. Za przykład recepcji dziejów polskiego romantyzmu uważana jest powieść  fantastyczna Krzysztofa Piskorskiego „Czterdzieści  i  cztery” , rok wydania 2016. Współczesny Romantyzm, jego cechy  znajdujemy także w twórczości  wielu  innych  współczesnych literatów.

            „Zauważamy różne i zmieniające się przy tym formy obecności romantyzmu we współczesności. Można wręcz mówić o różnych romantyzmach”- uważa prof. Arkadiusz Bagłajewski, autor książki „Obecność romantyzmu” poświęconej literaturze polskiej po 1989 r.

            W obecnych realiach romantyzm dostrzegany w ludzkich postawach moim zdaniem raczej jako neoromantyzm, bliższy racjonalizmowi.  Kontynuacja romantycznego dziedzictwa występuje nie tylko w poezji, literaturze,  w postaci  romantycznych reminiscencji  w muzyce i innych sztukach, ale również  przywiązanie do ojczyzny poprzez pozytywistyczne działania Polaków na jej rzecz – co w sumie składa się na  współczesny patriotyzm. Duma z tego co polskie, zarazem poszanowanie godnych tego innych narodów – pełen romantyzmu święty Jan Paweł II w taki sposób wypowiadał się o patriotyzmie, jednocześnie krytykując nacjonalizm i szowinizm. Romantyzm  naszych czasów przejawia się w poszanowaniu  tradycji ,  w kolorytach tzw. Małych Ojczyzn, w obchodach świąt religijnych, narodowych i lokalnych, troską o przyrodę, ekologię itd. Wg  filozofki prof.  Agaty Bielik- Robson „Romantyzm jest zarazem wcieleniem życia i ogłady, spontaniczności i refleksji, żywiołowości i ładu. W tej kategorii mieści się romantyzm codzienności, Polacy są romantykami ( na pewno bardzo wielu) nawet jeśli nie każdy to sobie uświadamia.

            Rok Polskiego Romantyzmu, to czas refleksji nad tym na licznych spotkaniach, mityngach, wieczornicach organizowanych  w bibliotekach ,szkołach, w ośrodkach kultury itd. Tak się dzieje także w moim mieście, m.in. kilkakrotnie inicjatorami i uczestnikami takich wydarzeń byli twórcy z Biłgorajskiej Plejady Literackiej, działającej przy Biłgorajskim Centrum Kultury.  Jedno z naszych  otwartych spotkań niedawno odbywało się w sali BCK , w ramach programu miejskich obchodów Święta Niepodległości.  Na początek wykład o romantyzmie wygłosiła prowadząca spotkanie  Dorota Balicka. Część tego wieczoru poświęcono  poezji  klasyków epoki romantyzmu, przybliżono również ciekawostki i mniej znane fakty z ich życia. Następnie autorzy z Plejady i inni biłgorajscy literaci czytali swoje romantyczne utwory :  Ewa Bordzań,  Iwona Startek, Halina Ewa Olszewska, Sławomir Niemiec, Jan Szulc, Maria Gęborys, Barbara Malczenko i Feliks Kuna.  Treść opowiadania  o romantycznej miłości pt. „Biłgorajanka”, autorstwa Antoniego Wieniarskiego  przybliżył Andrzej Czacharowski.  Muzyka i taniec dopełniły artyzmu tej wieczornicy.  Sławomir Niemiec,  romantyczną muzykę ludową grał na instrumencie  Biłgorajska Suka. Pięknym tańcem baletowym do muzyki Chopina zachwyciła młoda Ukrainka Maria Hiliazova, która obecnie jest uczennicą jednej z  biłgorajskich szkół.  Ze łzami mówiła o dramacie wojny w Ukrainie, przyznając jak ważne jest dla niej pojęcie romantyzmu.

Halina Ewa Olszewska

Reklama

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Proszę wprowadź nazwisko