Przedmowa i przekład z języka włoskiego Izabella Teresa Kostka.
***
PRZEDMOWA
Jedyną pewnością tego świata jest zmienność, tymczasowość, przemiana i przejście każdej formy istnienia, zarówno żyjącej, jak i czysto materialnej, do innego wymiaru. Rodzimy się, by nieprzerwanie dążyć do innego świata, w którym znana nam rzeczywistość i pojęcia przyjmą zupełnie inne znaczenie, a każde prawo poddane zostanie próbie czasu. To, co materialne zatraci znaczenie gubiąc się w próżni, a to, co żywe pozostanie tylko jako wartość duchowa i teologiczna, czysto emocjonalna, wyryta w pamięci tych, którzy pozostaną. Zbiór wierszy „La Transizione / Przejście” Massimo Autieri’ego to surrealistyczny w swym wydźwięku tomik, w którym śmierć Wandy, siostry autora, staje się elementem inspirującym do poetyckiego rozważania o życiu i śmierci, zgiełku i pustce, krzyku i obezwładniającej ciszy.
Zawarte w niniejszym tomie poezje rodzą się w strefie wewnętrznej walki pomiędzy głosem, który się narzuca, a tym, który drży i szlocha. To teksty, które nie szukają ani szybkiego pocieszenia, ani porządku w panującym chaosie, lecz potrzebują bezwzględnego słuchania w przestrzeni, w której słowo się przekształca, zabarwia innym znaczeniem: czasem przeradza się w zdesperowaną inwektywę lub lament, a czasem w czyste zawieszenie. Poetyckie wizje, które napotykamy w wersach autora, to materialne ciała, ludzka pamięć, nieobecność, wina, narodziny i śmierć, cierpienie i tęsknota. Użyty język rozszerza się do granic interpretacji, zaskakuje i pobudza do uwagi, stymuluje i szokuje, koi i szarpie najgłębsze pokłady naszych emocji. Każdy wers to próba zachowania czujności w zgiełku tymczasowości i przemian, w krzyku cierpienia i poczucia osamotnienia po utracie ukochanej osoby. Poezja nie jest tu schronieniem, lecz odważnym wyeksponowaniem emocji i aktem kruchego oporu człowieka, który patrzy na eminentny koniec otaczającej go sytuacji poprzez pryzmat wspomnień. Autieri porusza się na terytorium percepcyjnej niestabilności, w której nicość nie jest absencją, lecz aktywną, niemal gorączkową siłą napędową procesu twórczego. Język rozwija się poprzez pośrednie zestawienia i materialne metafory: cisza i milczenie stają się rykiem, wiatr jest jednostką emocjonalną, a czas rozpływa się w nieuchwytnym wymiarze. Liryczne „ja” nigdy w pełni się nie ujawnia, lecz rozczłonkowuje na wizje oscylujące między tym, co codzienne, a tym, co wizjonerskie, między ciałem a przedmiotem, między tym, co ludzkie, a tym, co już niematerialne. Teksty faworyzują niejednoznaczną i aluzyjną składnię, odzwierciedlającą stan egzystencjalnej kruchości, niestabilności oraz ciągłej przemiany: „ustanie / cessazione” wiatru, uśmiechu, ognia – staje się prawdziwym zdarzeniem poetyckim, oznaczającym stratę, ukazaną często nie tylko w samym smutku, ale w literackim zawieszeniu. Poezja nie udziela nam jednoznacznej odpowiedzi, lecz odsłania zranioną wrażliwość, wystawioną na rozpad dosłownego znaczenia każdego słowa, którego przekład zależy od stanu ducha, momentu i naszego przygotowania. Jako tłumacz znalazłam się w przestrzeni surrealnej, porównywalnej do obrazów Salvador’a Dalì, w których to, co dobrze znamy łączy się z onirycznymi wizjami fantasy pomiędzy skupieniem a egzaltacją, rzeczywistością a snem, radością i smutkiem, dosłownością a nieuchwytną impresją, której musiałam nadać formę w języku polskim, starając się jak najlepiej przekazać osobowość i styl autora. Autieri porusza się w obrębie rozszerzonego, elastycznego słownictwa między życiem a śmiercią, światłem a ciemnością, ciałem a pamięcią. Powracające często słowa ”gdzie”, „ostatnia chwila” oraz przywoływane, lecz nieokreślone w pełni zmartwychwstanie tworzą wysublimowaną poetykę przejścia bez określenia celu. Język jest „cielesny”, materialny i wizjonerski, często surowy, bez ogródek i celowo pozostawia dużo wolnej interpretacji. Znaczenie przekazywane jest nie poprzez logiczny ciąg, lecz poprzez nagromadzenie obrazów, jakby myśl przebiegała poprzez emocjonalne zmiany i przebłyski.
Sławny poeta włoski Giacomo Leopardi stwierdził kiedyś: „Jestem przekonany, że nawet w ostatniej chwili naszego istnienia mamy szansę zmienić nasze przeznaczenie”. Tak jest też z poetyką Massimo Autieri’ego. Docierając do ostatniego wersu, do końcowej metafory, do finałowej sceny poetyckiej sądzimy, że wszystko zostało już powiedziane, że „słowo stało się ciałem i zamieszkało między nami”, ale tak nie jest. Lektura wierszy daje nam tylko wskazówkę, ukazuje jedną z dróg do zrozumienia przekazu poetyckiego, ale nic bardziej mylnego. Tom „La transizione / Przejście” to otwarty strumień wolnych myśli, które możemy zinterpretować nieskończoną ilość razy, aby odbyć tę podróż za każdym razem inaczej, przeżywając dogłębnie nowe emocje i stany ducha, cierpiąc i odnajdując na nowo nadzieję, gdyż nic nie powtarza się na tym świecie, w którym jedynym prawem jest odwieczna transformacja czasu, materii, przestrzeni i energii. Pamiętajmy, że jak powiedział Heraklit „jedyną niezmienną rzeczywistością jest rzeczywistość samej zmiany; stałość jest iluzją percepcji”.
Izabella Teresa Kostka, luty 2026
*
BIOGRAM POETY
Massimo Autieri urodził się w 1960 roku na Ischii, jest poetą, pisarzem i propagatorem kultury. Po ukończeniu szkoły średniej studiował fizykę i informatykę, nigdy jednak nie porzucił pisarstwa, które rozpoczął już jako dziecko. To wielokrotnie nagradzany autor, a wśród jego osiągnięć znajdują się Nagroda Montale, Nagroda Leopardiego, I nagroda na Festiwalu Literackim „Canzo Racconta” (2016) oraz na konkursie „Ossi di Seppia” (2019). Opublikował liczne powieści i tomiki poezji. Zawsze nastawiony na poszukiwanie języka poetyckiego, który autentycznie wyrażałby przeżycia emocjonalne, łączy swoją twórczość literacką z zaangażowaniem w popularyzację kultury. Współpracuje z księgarnią Torriani w Canzo, uczy języka włoskiego i mediacji językowej w Stowarzyszeniu Lella Donatella Moltani w Valbronie (Kolorado) oraz udziela korepetycji z matematyki i fizyki. Wśród jego najnowszych dzieł znajdują się: „Questo silenzio così dirompente e fragile / Tak druzgocąca i delikatna cisza” (ed. Stilnovo, 2017), „Il sospiro del corvo / Westchnienie kruka” (ed. Calibano, 2020), „Il canto delle nuvole bianche / Pieśń białych obłoków” (2022) e „Come vento tra le foglie / Jak wiatr pomiędzy liśćmi” (2023).
TRZY WIERSZE WYBRANE
Lo sguardo dei figli e l’infinito!
Stritola la bara e il funerale
pensare che il dovere sarà fatto
questa vita ci condanna
chi ci tumula
il sorriso di chi non pensa
che questo martirio sarà compiuto.
Chiedersi perché dobbiamo
vivere con gioia e con questa condanna!
*
Spojrzenie dzieci i nieskończoność!
Trumna i pogrzeb miażdżą
myśl, że spełni się obowiązek
to życie nas skazuje
na tych, co grzebią
uśmiech tym, którzy nie sądzą,
że to męczeństwo się spełni.
Trzeba zadać sobie pytanie, dlaczego musimy
żyć z radością i z tym wyrokiem!
***
Morte blasfemia chiamata uomo
pozza fango depravato fango
donne sbranate come lordate fosse
donne bruciate ed arse
da famelici avvoltoi
sciacalli d’ossa e carne e vite
se piombasse cosi di getto
la tomba latrerebbe la sozzura della tua essenza.
*
Śmierć, bluźnierstwo zwane człowiekiem
kałuża zepsutego błota
kobiety rozszarpane jak zbezczeszczone groby
kobiety palone i zwęglone
przez żarłoczne sępy
szakale kości, ciała i życia
gdyby śmierć nadeszła nagle
to grób wyszczekałby obrzydliwość twej esencji.
***
Vibra la terra innocente
scivola la nebbia oltre gli anni
bagno con le mani il macerar dei ricordi
Restare come petto implume
come pelle
quando il grido del respiro
brucia l’eternità in un istante.
*
Niewinna ziemia wibruje
mgła unosi się nad latami
obmywam dłońmi macerujące się wspomnienia
Pozostaję jak pierś bez piór
jak skóra
kiedy krzyczący oddech
spala wieczność w jednej chwili.
