Książka poetycka Cezarego Żarny „Ruch obrotowy” (Wrocław 2025) ukazała się w Wydawnictwie J, jako zestaw wierszy osobistych. Myślą przewodnią tomu, jest próba ukazania świadomości emocjonalnej twórcy, połączona z filozofią świata biograficznego i ekspresyjnego. Treść książki, dopełnia kontekst i filozofia bycia, jako paradygmat poszukiwawczy własnych toposów, w ich powtarzalnym (bądź niepowtarzalnym) wymiarze.
Sposób organizacyjny utworów Cezarego Żarny, chociaż nie kontrastuje z prozą, może przypominać krótkie formy prozatorskie. W formach tych poeta ukazuje swoją autonomiczną biografię i przeżycia. Stąd wiersze posiadają własną historię i są próbą przedmiotowej refleksji osobistej. Rozlewa się ona na rzeczywistość egzystencjalną, by współtworzyć gnozę twórcy oraz by ukazać indywidualne doświadczenie poetyckie – nawet w imię zaprzeczeń i negacji. Można by powiedzieć, że Cezary Żarna w sposobie poetyckiej wypowiedzi, łączy wiwisekcją oniryczną świata wewnętrznego, ze światem zewnętrznej dykcji ekspresyjnej.
Cezary Żarna – debiutował jako poeta wierszem „Na Stacji” opublikowanym w miesięczniku „Cogito” w 2002 roku. Jest autorem dwóch książek poetyckich: „Ruch obrotowy” (Wydawnictwo J, Wrocław 2025) i „Miłość. Piękna Pomyłka” (Liberum Verbum, Wrocław 2023). Współautorem kilku antologii i almanachów poetyckich. Laureatem kilku konkursów poetyckich. Tłumaczony na niderlandzki, francuski i grecki. Publikował w „Czasie Literatury”, „Akancie”, „Post Scriptum”, „Ypsilonie” „Śląsku”, „Tlenie Literackim”, „Czterech Zeszytach and After”, „Ty.Tu.Le”, „Suburbii”, „artPapierze”, „e-eleWatorze”, „Pisarze.pl”, „Mojej Przestrzeni Kultury”, „Kwintesencji”, na stronie „Wydawnictwa j”, a także w serwisie eMultipoetry. Jego wiersze były prezentowane na antenie Polskiego Radia Koszalin. Tę aktywność poetycką, autor łączy z twórczością pisarską zmpogranicza felietonu, eseju i pamiętnika.
Tom poetycki Cezarego Żarny „Ruch obrotowy” zawiera czterdzieści utworów. Taka symbolika odbywa się zapewne w nawiązaniu do własnej tożsamości poznawczej, ale być może także wobec symbolicznej liczby próby i oczyszczenia. Wydaje się bowiem, że utwory tomu poetyckiego są opowieścią i zawierają filozoficzne klucze doświadczenia i narracji, gdzie Żarna jako poeta, buduje emocje i strukturalizuje własny świat poetycki.
W utworze „Ruch obrotowy” autor zasugerował, że poprzez opis kolejki przy biletomacie, utwór poetycki może posiadać cechy półtonu treściowego oraz niedopowiedzenia:
.
Gruby pan, choć
nieładnie tak mówić, stoi przede mną w kolejce
do biletomatu. Nie odzywamy się, nikt się nie odzywa
w żadną stronę, nikt nie czeka na nic niespodziewanego,
nie próbuje niczego oswoić.
A jednak
porusza się to miejsce i każde inne, gdziekolwiek się
zatrzymać.
[Utwór „Ruch obrotowy”, s. 11]
Z treści utworu, nie dowiadujemy się – czy bilet z biletomatu został zakupiony. Ale wiersz ukazuje logistykę poetycką, która oswaja nas z rzeczywistością mówienia o niej językiem miniki i gestów. Jest to w pewnym sensie także opowieść mityczna naszego czasu, który z punktu widzenia współczesności jest warty odnotowania. Poeta w imię historii, rejestruje fakt istnienia biletomatu, by przyszłe pokolenia zastanawiały się nad jego znaczeniem i patrzyły nań, jak na archeologiczne malowidła w jaskini Lascaux.
.
Osią świata osobistego w wierszu „*** (Mój syn na kilkadziesiąt lat)” jest narracja w której poeta próbuje wytłumaczyć swojemu synowi złożone historie egzystencjalne. Są one określone jako wieloznaczne synonimy, użyte na pograniczu kontekstu i filozofii bycia:
.
Mój syn
na kilkadziesiąt lat przed śmiercią,
biega po osiedlu, jeździ na hulajnodze,
gra z kumplami na telefonie,
ogląda tiktoki.
A potem przychodzi i mówi –
– kocham Cię, tato.
Boże
miłosierny! A ja muszę mu powiedzieć,
po co się urodził –
[Utwór „*** (Mój syn na kilkadziesiąt lat)”, s. 14]
.
Wiersz „Odwaga” jest nie tylko opisem zdarzenia, ale także komentarzem wobec biblijnej maksymy: „Proście, a będzie wam dane”. Autor zawarł w utworze własne wyjście z szafy – czyli działanie wobec trudnego wyboru w imię naszej cywilizacyjnej rzeczywistości – prośby „przechodnia o papierosa”. Prośba ta jest czymś wstydliwym i ociera się o zakłopotanie i niepewność. Poeta mówi: „Z łbem nisko zwieszonym, trzymając siebie / na smyczy, zapytać przechodnia o papierosa, poprosić / o ogień”:
.
Tak siedzieć
w chłodzie rozkołysanej lampy, to trzeba
mieć odwagę. Tak po cichutku i bez zająknięcia
wstać i się ubrać, założyć buty, poszukać miejsca jeszcze
cichszego, wody ciemniejszej i zimnej, domów
bez okien, punktów z kształtem
obrysowanym kredą.
Z łbem nisko zwieszonym, trzymając siebie
na smyczy, zapytać przechodnia o papierosa, poprosić
o ogień.
[Utwór „Ogień”, s. 39]
W utworze poety zostaje przywołany przekaz teologiczny z Kazania na Górze, w stylu buntowniczej legendy swoich poprzedników, a zwłaszcza z mitem Edwarda Stachury. Stedowi niejednokrotnie przychodziło się prosić, według biblijnej maksymy i wówczas nie odmawiano mu w jego prośbach. Więc dyskurs wiersza „Ogień” łączy się z odważnym poetyckim patrzeniem na własną interpresonalną narracją. Żarna wie, że świat poezji nie jest łatwy, a jego budowla, spoczywa na fundamentach imaginacji, że należy trzymać siebie „na smyczy” i zapewne nie prosić „o papierosa”. A jednak poeta to robi i prosząc, sakralizuje tradycję swoich poprzedników w poezji.
.
Budowanie imaginacji w utworze „Być przez chwilę” to próba postawienia pierwszego kroku w poznaniu siebie. Dlatego poeta stara się w opisanych historiach i rzeczach zawrzeć swoje strony świata, mówiąc „usiądźmy gdzieś razem i oprzyjmy / głowy”. Narracja wiersza jest filozoficzna i antropologiczna, a sensem pozostaje egzystencjalne „ja” poety, zawarte w takich słowach jak kształt, poznanie, czy prośba: „chodź, lepiej / usiądźmy”:
.
widzianym, w tym małym miejscu,
gdzie kończy się kostka, zaczyna stopa. Widzieć
kształt stopy
wciśniętej w zbyt mały but, zrobić krok, pokraczny,
prawie marszowy, nie patrząc pod
nogi go zrobić. Zobaczyć kontur, nie prosić, poznać
ciebie (siebie?) z lepszej strony, bo znam
cię z lepszej strony. Nie o to tu chodzi – mówisz –
– chodź, lepiej
usiądźmy gdzieś razem i oprzyjmy
głowy.
[Utwór „Być przez chwilę”, s. 43]
W tomie „Ruch obrotowy” więcej jest takich wierszy, które posiadają liryczną narrację i one wyznaczają azymut poetycki Cezarego Żarny. Utwory te, są zapisem chwili, ale także próbą oswajania wieczności i jej dziedziczenia. Mówi o tym wiersz „Perspektywa” jako utwór ważny w hronologionie tomu poetyckiego. Cezary Żarna uwypukla w nim perspektywę istnienia, o otwartości Wszechświata wobec ludzkiej egzystencji, tak mocno naznaczonej jażnią osobistą: „Nadal wszystko wygląda dobrze. Nie widać / tylko mojego dna. Moje dno jest nie do dotknięcia”:
.
Z tej perspektywy wszystko
wygląda dobrze, nadal są okna, słońce i dach nad głową. Nadal
są ptaki o nieznanych imionach, nadal drzwi pozostają otwarte,
choć klamka dawno zapadła. Nadal można
pozwolić się poczuć i wszystko
nadal jest proste. Nadal wszystko wygląda dobrze. Nie widać
tylko mojego dna. Moje dno jest nie do dotknięcia.
[Utwór „Ruch obrotowy”, s. 45]
Utwór nawiązuje do innych wierszy osobistych zawartych w tomie poetyckim. Jest łącznikiem o prawdzie subiektywnej, tak spójnie zaakcentowanej w całej twórczości poety. W świetle antropologii osobistej Cezarego Żarny, wiersz „Ruch obrotowy” zawiera szerszą złożoność kontekstu i filozofii bycia, tego aurea mediocritas, którego z literturoznawczego punktu widzenia, nie da się zważyć, ani zmierzyć. Bowiem nie podlega ono wiwisekcji krytyczno-literackiej, bo istnieje w poezji autonomicznie, jako równowaga między skrajnościami, które niesie życie. Taki stan poetycki odpowiada na naukowy i filozoficzny dyskurs Karola Samsela, w którym Profesor mówi o spójni i dialogu z samym sobą, by w ten sposób przekazać światu komunikację własnej jaźni poetyckiej.
Lublin, marzec 2026
Cezary Żarna „Ruch obrotowy”. Redakcja Jacek Bierut, Wydawnictwo J, Wrocław 2025. ss. 53. ISBN978-83-977014-3-4
