W ślad za prezentem mikołajowym w postaci wydanej przez nową krakowską oficynę Harmolipi antologii wierszy greckich poetek przełomu XX i XXI wieku, podaję Czytelnikom w upominku gwiazdkowym kolejną antologię polsko-grecką, tym razem wyłącznie autorów żyjących i obecnie tworzących. Ten obszerny zbiór wierszy właśnie ukazał się nakładem wydawnictwa Oddziału Lubelskiego Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Pomysłodawcą powstania tej antologii jest pochodzący z zachodniej Grecji, lecz osiadły od młodości w Pireusie bardzo płodny, wszechstronny i aktywny społecznie pisarz Dimitris Pistikòs. Wśród osób interesujących się w Polsce grecką literaturą to postać znana i szanowana, bowiem uczestniczył w organizowanych w Warszawie międzynarodowych festiwalach literackich, a w 2008 roku ukazała się w polskim przekładzie studentek warszawskiej hellenistyki jego zbór wierszy Tkaniny Nocy. Ponadto kierowany przez Pistikosa kwartalnik 3 Tysiąclecie jest od wielu lat zaangażowane w promocję polskiej literatury.
Zasłużony promotor greckiego życia literackiego znalazł partnera do wydania tej antologii w osobie równie aktywnego i legitymującego się także imponującym dorobkiem w zakresie organizacji międzynarodowego życia literackiego prezesa Oddziału Lubelskiego Zbigniewa Fronczka, a niżej podpisanemu powierzył współredagowanie zbioru oraz przekład utworów wzajemnie na języki polski i grecki. W ten sposób powstała obszerna antologia pod wymownym tytułem Erato bałtycka i egejska, mieszcząca na 364 stronicach 176 utworów w dwóch językach – oryginału przekładu. Postanowiliśmy zamieścić w zbiorze równą liczbę autorów z obu krajów, przestrzegając ściśle równych proporcji obu płci oraz zasady proporcjonalnej reprezentacji ośrodków literackich z różnych regionów obu krajów, które w ostatnich latach współpracowały z twórcami antologii w organizacji międzynarodowych przedsięwzięć literackich. Każdej autorce i autorowi oddaliśmy też do dyspozycji tę samą przestrzeń na czterech stronicach na zamieszczenie swych utworów.
Po stronie polskiej najliczniej reprezentowane jest Mazowsze z uwagi na udział w zbiorze autorów ze stolicy, a także z dwóch bardzo prężnych w organizacji międzynarodowej współpracy literackiej ośrodków w Ciechanowie i w Żyrardowie. Spośród innych regionów w zbiorze znaleźli się przedstawiciele Gdańska, Lublina, Poznania i Dolnego Śląska zrzeszeni w regionalnych oddziałach SPP i ZLP, a także w lokalnych organizacjach literackich. Zbiór uzupełniają utwory dwójki autorów, reprezentujących polską diasporę z Irlandii i Litwy.
Podobnie po stronie greckiej najliczniej reprezentowane jest środowisko stołeczne, jednak większość autorów, choć od wielu lat mieszka w Attyce i uczestniczy w ateńskim życiu literackim, pochodzi z różnych regionów Grecji. Po obu stronach mamy do czynienia z autorami należącymi do różnych pokoleń i wnoszących do zbioru tematykę utworów, poetykę i estetykę charakterystyczną dla swego czasu i swojej generacji. Dzięki tak przyjętej selekcji autorów antologia wydaje się reprezentatywna i daje Grekom dość wiarygodne wyobrażenie o tym, jak i o czym pisze się teraz wiersze w Polsce, Polakom zaś o tym, jak się to czyni w Grecji.
Okazałą szatę graficzna antologia zawdzięcza wspaniałym ilustratorom. Na pierwszej stronie okładki widnieje obraz wybitnej warszawskiej malarki Janiny Batko, która właśnie w Grecji rozwinęła swą międzynarodową karierę, a czwartą stronę zdobi obraz pomysłodawcy i współredaktora antologii Dimitrisa Pistikosa. Efektowny i staranny rys edytorski zapewnił książce znakomity i zasłużony redaktor Janusz Kubiak.
Przejrzyste i sprawiedliwe, choć rygorystyczne pod względem formalnym, kryteria doboru autorów i utworów przyjęte przez wydawcę i redaktorów zaowocowały efektem różnorodności i wszechstronności pod względem zawartej w książce rozmaitości tematyki, poetyki i podejścia do warsztatu literackiego. Utwory autorek i autorów z obu krajów, należących do różnych pokoleń i do rozmaitych środowisk społecznych i zawodowych, dają wyobrażenie o kierunkach i tendencjach rozwojowych krótkich form literackich w Polsce i w Grecji i stanowią ciekawe studium porównawcze w tej dziedzinie.
Dla ilustracji tej różnorodności podaję poniżej jej próbki w postaci czterech miniatur zawartych w antologii, autorstwa dwóch pań i dwóch panów z obu krajów. Dla porządku dodaję, że przekłady polskie greckich utworów wyszły spod pióra autora artykułu.
Teodozja Świderska
Furtka do nieba
Księżyc mi szepnął
na ucho
uwierz – naprawdę dostrzegam
jak chwilami
między słońcem a ziemią
na krótko
uchyla się furtka do nieba
Eleni Gaitadzí
Całe moje życie to morze
Całe moje życie to morze
czasem spokojne z białymi ptakami wśród piany
czasem rozgniewane, niszczy
wszystko, co przed sobą napotka,
a gdy wieje wiatr
czyni z niego, co chce.
Całe moje życie to morze
a ja jestem rozbitkiem, liczącym na ratunek…
Zbigniew Wł. Fronczek
Rosyjska baletnica
Fidel Castro, przywódca Kuby w latach 1959–2008, podczas wizyty w Związku Sowieckim obejrzał w moskiewskim teatrze Jezioro łabędzie. Jego uwagę przykuła młoda baletnica, w czasie antraktu w rozmowie z gospodarzami nie taił swych męskich emocji. Towarzysze okazali zrozumienie dla zainteresowań miłego gościa. A może chcieli pokazać, że nie ma dla nich rzeczy niemożliwych? Jeszcze tamtego wieczoru baletniczka została porwana i dostarczona na Kubę, gdzie przyszło jej spędzić 30 lat. Tę informację usłyszałem w Polskim Radio, dzień po śmierci Fidela, gdy eksperci różnych dziedzin wymieniali poglądy o życiu, polityce, walce i upodobaniach kubańskiego rewolucjonisty.
Dimitris Pistikòs
Rozmowa z Heraklitem
Gdy odwraca się dzień
i słońce zachodzi
zmęczony jego prawdą
rozmawiam wszakże z Heraklitem
o jego słynnym „prądzie”
nie wiem czy ten świat
jest prawdziwy
czy właśnie odszedł
czy właśnie nadchodzi.
