Wacław Holewiński
Mroczny czas w Danii…
Agata Komosa-Styczeń, polska reporterka mieszkająca w Danii, pisze o historii, której mieszkańcy tego kraju albo nie znają, albo, jeśli znają, chcieliby usunąć z pamięci. Pisze o wyspie Sprogø, na której powstał w roku 1923 specjalny ośrodek dla kobiet opóźnionych w rozwoju lub… rozwiązłych seksualnie. O opóźnieniu w rozwoju decydowały… gminy. Często było im na rękę wysyłać tam kobiety zamiast ponosić koszty związane z opieką i leczeniem. Dzieci odrywano od matek. Iloraz inteligencji często mieścił się w normie… A rozwiązłość? To też było uznaniowe. Ośrodek był otwarty, dobrze, jak na ówczesne czasy, wyposażony, kobiety pracowały. Nie miały jednak możliwości samodzielnego decydowania o opuszczeniu wyspy, o swoim losie. Od któregoś momentu były „wypożyczane” – za ich „opiekę”, połączoną z ciężką fizyczną pracą, opiekunowie dostawali spore pieniądze. Jeśli chciały wyjechać musiały jednak poddać się sterylizacji. A te, które zostały? Je też często sterylizowano. Kto o tym decydował? Dyrekcja ośrodka. Tak, podpisywały dokumenty, wyrażały zgodę. Czy wiedziały na co się decydują? Niekoniecznie.
Przymusowa sterylizacja nie była domeną wyłącznie Danii. Miała miejsce w całej Skandynawii. I zawsze decydowały o tym rządy lewicowe.
Ta historia trwałanie rok, nie pięć, nie dziesięć lat. Ciągnęła się przez lat czterdzieści. „Historia higieny rasowej i eugeniki nazywana jest w Danii mrocznym czasem.” Kobiety poumierały, mają swój kamień/pomnik na wyspie. Sprogø znów stało się miejscem wypoczynku…
Agata Komosa-Styczeń – Wyspa niechcianych kobiet, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2025, str. 216.
