Karton i ciało
To budulce spektaklu Un-packing w reżyserii Katarzyny Kalwat. W przestrzeni sceny karton staje się metaforą tymczasowości, prowizoryczności, też nietrwałości pamięci. Obok niego ciało – kruche, krwawiące, podatne na upokorzenie – okazuje się jedynym miejscem, w którym zapisuje się historia.
Świat z kartonu – stół, łóżko, toaleta, ściany. Wszystko wygląda, jakby czekało na rozpakowanie lub wyrzucenie. Nawet kibel – zrobiony z tego samego materiału – przypomina, że życie toczy się między tym, co wzniosłe, ale też tym, co cielesne i wstydliwe.
Już na początku spektaklu Katarzyna Kalwat rozsadza granicę między sceną a widownią. Publiczność zasiada tam, gdzie zwykle grane są fikcje, a aktorzy – pośród pustych foteli – zaczynają od miejsca, które zazwyczaj należy do nas. Ten ruch dekonstruuje układ sił: od razu wiemy, że będziemy nie tylko oglądać, ale i uczestniczyć, a każda opowieść zostanie rozpakowana również kosztem nas.
Ciało widza, umieszczone na scenie, zostaje wystawione na bliskość z być może niechcianymi lub bolesnymi prawdami – zarówno ze wspomnień pogromów, jak i ze współczesnych realiów. Bywa obserwowane na scenie przez aktorów lub kamery. Bywa też, że pozostaje samotne ze swoimi wrażeniami i tym, co z nimi zrobi.
Ciało i karton spaja język, który momentami jest jak u Wojaczka – dosadny, bliski ciała i jego procesów. Szmata, wyjęta z gardła, nasiąknięta śluzem, rozpostarta na wolnym miejscu przy stole. To właśnie ciało, ze swoim krwistym życiem, przechodzi przez świat wspomnień i polityki, używa języka, buduje ideały i je niszczy.
Groteska błyskotliwie wpleciona w kanwę spektaklu przez autora dramatu Mikitę Iłynczyka powoduje, że niechciana prawda staje się bardziej strawna. To jedyna w tym spektaklu przestrzeń wytchnienia. Wszystko inne buduje uciążliwą bliskość.
Bliskość z ciałami aktorów poprzez jedność na scenie wzmacniana jest bliskością zbliżeń ujęć kamery: pory skóry, pot Autora, dłoń Jana Marii, intymność spotkania Autora i Jana Marii za murem z kartonu. Widz wybiera ile tej bliskości może przyjąć.
Wybiera te elementy spektaklu, które chce widzieć. Nie jest w stanie dostrzec wszystkiego ponieważ polifonia zdarzeń budowana jest jednocześnie poprzez fizyczną grę aktorów w różnych zakamarkach scenografii, poprzez ujęcia kamer prezentowane na dwóch dużych ekranach zawieszonych nad sceną oraz w sferze językowej poprzez dwa ekrany po bokach sceny prezentujące tłumaczenie tekstu na dwa języki. Zwykle białoruski i angielski.
Słowa w języku białoruskim i angielskim również padają z ust autorów, Dowiadujemy się ile różnych określeń na smutek występuje w języku białoruskim. Widz naprawdę potrzebuje skupiać się i szybko sobie radzić, by móc zrozumieć. Być może odrobinę poczuć się w skórze osoby uchodźczej rzuconej w wir niezależnych od niej zdarzeń?
W pozornej prowizoryczności scenerii aktorzy Teatru Dramatycznego i Teatru Współczesnego z Wrocławia rysują swoich bohaterów z niezwykłą precyzją. Każdy gest i ton głosu zyskuje tu dodatkową wagę, bo wszystko dzieje się pod nieustannym okiem kamer.
Spektakl Un-packing gra też z popkulturowym skojarzeniem unboxingu – zamiast produktów rozpakowuje historię, pamięć i tożsamość. Katarzyna Kalwat odwraca znaczenie: nie chodzi o to, co kupujemy, lecz o to, co wypieramy i co próbujemy odpakować z przeszłości. Scena działa jak instalacja multimedialna: widz ciągle wybiera, gdzie patrzeć – na aktorów, na wiwisekcję zbliżeń, na napisy w różnych językach. Ten nadmiar jest celowy – bo właśnie tak wygląda pamięć i polityka: nigdy nie da się ich „rozpakować” w jednym języku, jednym obrazie, jednym porządku. Rozpakowywanie zawsze oznacza brak całości, fragmentaryczność, ucieczkę znaczeń. Jaki Un-packing przyjdzie nam w udziale i co zapakujemy i zabierzemy ze sobą ze spektaklu?
Anna Kędziorek
Warszawska premiera odbyła się w Teatrze Dramatycznym 27 września. Spektakl realizowany we współpracy z Teatrem Współczesnym we Wrocławiu. Publiczność nagrodziła zasłużenie twórców spektaklu owacjami na stojąco.
Kolejne spektakle: 3,4 i 5 października we Wrocławiu.
reżyseria: Katarzyna Kalwat
dramaturgia: Mikita Iłynczyk
przestrzeń: Zbigniew Libera
kostiumy, opracowanie scenografii: Tasha Katsuba
muzyka: Wojciech Błażejczyk
współpraca dramaturgiczna i konsultacje językowe na pierwszym etapie pracy nad scenariuszem: Roman Pawłowski
Obsada:
Mariusz Drężek Wujek Mieczysław
Robert T. Majewski Operator Oskar
Kiryl Masheka (gościnnie) Autor
Marta Ojrzyńska Marta Wyklęcka
Ewelina Paszke-Lowitzsch (Wrocławski Teatr Współczesny) Joanna Jachimczuk
Dominik Smaruj (Wrocławski Teatr Współczesny) Jan Maria
Magdalena Taranta (Wrocławski Teatr Współczesny) Migrantka Walia
Tomasz Taranta (Wrocławski Teatr Współczesny) Migrant Denis
