Paweł Krupka – Współczesny grecki dramat w publikacji Ewy T. Szyler

0
93

Nakładem Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego ukazał się niedawno imponujący, obszerny przegląd greckich sztuk teatralnych powstałych w obecnym stuleciu, zatytułowany Współczesny dramat grecki. Ewa T. Szyler, najbardziej zasłużona obecnie tłumaczka greckiej literatury współczesnej w Polsce, która przez kilka dekad koncentrowała się głównie na powieściach, postanowiła przybliżyć polskim czytelnikom grecką produkcję dramatyczną. W efekcie powstał potężna antologia, zawierająca 13 sztuk siedmiorga autorów należących do różnych pokoleń żyjących twórców. Autorka wyboru opatrzyła każdy z utworów krótkim słowem wstępnym autorstwa wybitnych akademickich znawców greckiego teatru. Całość zaś poprzedza ogólny wstęp tłumaczki oraz dobrze zredagowany szkic na temat dziejów greckiej dramaturgii pióra prof. Grigorisa Joanidisa, jednego z czołowych znawców greckiej teatrologii.

Wśród sztuk zamieszczonych w antologii jedna doczekała się już uproszczonego przedstawienia na polskiej scenie w postaci czytania w warszawskim Teatrze Dramatycznym w 2018 roku. To otwierająca zbiór Kolacja autorstwa Lii Witali, szokująca brutalnym naturalizmem historia gwałtu i morderstwa popełnionego podczas domowego przyjęcia w gronie przyjaciół, która ujawnia najbardziej irracjonalne mechanizmy przemocy i braku kontroli nad odruchami. Pozostałe utwory są zupełnie nowe dla polskiej publiczności, a życzeniem autorki zbioru jest przybliżenie wiedzy o dzisiejszej greckiej dramaturgii i zachęta dla polskich teatrów do zainteresowania się repertuarem pochodzącym z ojczyzny europejskiego dramatu.

Tematyka sztuk i konwencje ich konstrukcji są bardzo zróżnicowane i pokazują różnorodność dzisiejszej greckiej dramaturgii. Obok wątków współczesnych pojawiają się w sztukach odniesienia historyczne. Również pod względem geograficznym grecki teatr oferuje publiczności rozległą gamę od swojskich historii z sąsiedztwa po wątki egzotyczne. Także pod względem warsztatowym utwory charakteryzują się znacznym zróżnicowaniem. W niektórych mamy do czynienia z wartką akcją, w innym zaś ze statycznymi dialogami. Autorzy prezentują też bardzo różne podejście do języka dialogów, od klasycznego naturalizmu po nowoczesne eksperymenty logiczne i syntaktyczne.

Obok wspomnianej Witali, problemy społeczne i psychologiczne dzisiejszej społeczności prezentują Janis Mawritsakis, w sztuce Martwy punkt, przedstawiającej sceny z codziennego życia młodej wdowy, próbującej poradzić sobie z utratą zmarłego męża i osiadły w Atenach Cypryjczyk Charalambos Janu, który w dziele Pies, który pali, prezentuje natręctwa psychiczne w rodzinnej scenie, na której pojawia się niespodziewania zabłąkany przybysz, dotknięty nałogiem palacza. Poza grecki i europejski krąg kulturowy wychodzi nieżyjąca już popularna aktorka i osobowość telewizyjna Chrisa Spilioti w sztuce Ogień i woda, której akcja toczy się w Iraku, a treść ukazuje konflikt cywilizacyjny w konfrontacji dwójki miejscowych muzułmanów z Europejczykiem. Autorka w dialogach umiejętnie posłużyła się licznymi arabizmami oraz zniekształceniami języka w mowie miejscowych bohaterów. Współczesny, lecz anonimowy charakter mają krótkie, dwuosobowe dialogi zebrane w jednym zbiorze Drzazgi autorstwa Niny Rapi.

Interesujące odniesienia historyczne znajdujemy w dwóch utworach z antologii. Serdeczność Akisa Dimu to dialog Czechowa z bohaterką jego sztuki Wiśniowy sad, Lubow Raniewską. Autor posłużył się w nim błyskotliwą klasyczną techniką teatralną, nawiązując do najlepszych tradycji dramatu sprzed stulecia. Z kolei Andreas Staikos w sztuce Alkestis i słodkie sny, umieścił na wskroś współczesną historię rywalizacji ambitnych młodych kobiet o względy wpływowego mężczyzny na antycznym dworze Tesalii.

Lektura antologii Ewy Szyler przekonuje, że Grecy, podobnie jak przed wiekami, są wciąż mistrzami teatru i potrafią pokazać na scenie każdą ludzką historię w sposób atrakcyjny i zaskakujący widza. Sztuki zamieszczone w zbiorze ujawniają zdolność budowania dramaturgii, błyskotliwości w konstrukcji fabuły i dialogów oraz wrażliwość psychologiczną autorów w pogłębianiu cech postaci i tworzenia napięć scenicznych. Autorka zbioru wykazała się niepospolitą wiedzą o współczesnym greckim teatrze i starannością w wyborze utworów. Podobnie jak w wydanych wcześniej powieściach, również w sztukach teatralnych tłumaczka zaimponowała kunsztem translatorskim, doskonale radząc sobie z licznymi wyzwaniami, jakie stanowią różne style i rejestry wypowiedzi, odcienie dialektalne języka, a także indywidualne, kreatywne jego modyfikacje. Lektura wszystkich zebranych sztuk daje wyobrażenie o tym, jak atrakcyjnie wyglądałyby na scenie w nowej, polskiej odsłonie.

Na wyróżnienie zasługuje także bardzo solidne opracowanie redakcyjne antologii oraz znakomita szata graficzna, utrzymana w greckich barwach narodowych. Autorka zbioru podała bardzo staranne dane o każdym autorze i każdej sztuce, o jej przedstawieniach krajowych i zagranicznych oraz wydaniach książkowych. Podała też potrójną pisownię nazwisk wszystkich autorów: oryginalną w greckim alfabecie, polską wg zasad przyjętych przez Radę Języka Polskiego oraz utrwaloną w międzynarodowym piśmiennictwie posługującym się alfabetem łacińskim. To rzadki i cenny ukłon wobec polskiej normy językowej, a także wobec czytelników zainteresowanych pogłębieniem wiedzy o autorach.

Współczesny dramat grecki to ważna i pod wieloma względami pionierska publikacja, będąca kolejnym milowym krokiem w procesie przybliżania polskim czytelnikom wciąż niedostatecznej wiedzy o kulturze dzisiejszej Grecji. Wyrazy uznania należą się zatem zarówno autorce i tłumaczce antologii Ewie Szyler, jej wydawcy, Instytutowi Teatralnemu im. Zbigniewa Raszewskiego, a także polskim i greckim mecenasom wydania, w szczególności polskiemu Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowemu, greckiemu Ministerstwu Kultury i Sportu, Greckiej Fundacji Kultury oraz wydawnictwu Sokoli. Polecając Państwu tę imponujących rozmiarów publikację, przyłączam się do życzenia autorki, aby jej owocem stało się jak najwięcej przedstawień zamieszczonych w niej dzieł na polskich scenach.

Paweł Krupka

Współczesny dramat grecki, antologia, opr. Ewa T. Szyler, Instytut Teatralny, Warszawa 2023, s. 452, ISBN 978–83–66124–91–2.

Reklama

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Proszę wprowadź nazwisko