Peter HANDKE – tegoroczny Noblista

0
434

urodził się 6 XII 1942 w Griffen (Karyntia); dramatopisarz, prozaik, poeta i eseista austriacki. Wychowywał się w tradycyjnym i surowym obyczajowo środowisku wiejskim. Podjął studia prawnicze w Grazu, gdzie wszedł w krąg oddziaływania grupy artystycznej Forum Stadtpark Graz. Wyjechał w 1966 do RFN, nie kończąc studiów. W tymże roku w Princeton wziął udział w spotkaniu pisarzy Grupy 47, wzbudzając sensację ostrym atakiem (nagłośnionym przez media) na jej przedstawicieli i tradycyjny literacki kanon estetyczny. W 1972 odbył podróż do USA, przebywał kilka lat w Paryżu, od 1979 mieszkał w Salzburgu. Debiutował awangardową antypowieścią Die Hornisse (1966, Szerszenie), wydał nadto m.in. powieści uznawane za kolejne rozdziały autobiograficznego wyznania: Krótki list na długie pożegnanie (1972, wyd. pol. 1975), Pełnia nieszczęścia (1972, wyd. pol. 1975), Godzina prawdziwych odczuć (1975, wyd. pol. 1980), Leworęczna kobieta (1976, wyd. pol. 1980), Langsame Heimkehr (1979, Powolny powrót do domu), 1979, Die Lehre der Sainte-Victoire (1980, Nauka Saint-Victoire‘a), Kindergesichte (1981, Historia dzieciństwa), Die Wiederholung (1986, Powtórzenie); nonkonformistyczne eseje literackie, jak Ich bin ein Bewohnen des Eifenbeinturms (1969, Jestem mieszkańcem wieży z kości słoniowej), Nachmittag eines Schriftstellers (1987, Popołudnie pisarza), 1987 oraz wiersze liryczne zebrane w tomie Ausenwel der Innenwelt (1069, Świat wewnętrzny świata zewnętrznego świata wewnętrznego), 1969.

Autor licznych dramatów, tzw. sztuk mówionych (Sprechstücke), zrodzonych również z buntu wobec zastanych, mocno utrwalonych konwencji językowo-literackich, utworów, zwłaszcza mających inspirowanych gwałtownym sprzeciwem wobec schematów, stereotypów i rytuałów tradycyjnych widowisk teatralnych, utartych modeli komunikacji na linii: teatr (sztuka) – widz (odbiorca) i fałszów wszelkich artystycznych konwencji. Mimo nie gasnących do dziś sporów o wartość i wymowę jego sztuk, wiele z nich weszło w obieg światowy, jak “rozpisane na głosy wypracowanie z teorii teatru” (Jan Błoński) – Publiczność zwymyślana (1966, “Dialog“ 1969 nr 6, tłum. Helmut Kajzar), ukazujący zniewolenie człowieka przez język – Kaspar (1968, “Dialog” 1970 nr 10, tłum. Grzegorz Sinko), sztuka nawiązująca do idei dramaturgii Becketta – Der Ritt über den Bodensee (1970, Konno przez Jezioro Bodeńskie), czy polemiczna wobec teatru Brechta “baśń bożonarodzeniowa“ –  Die Unvernünftigen sterben aus (1973, Nierozsądni wymierają), “dramatyczny poemat”, próba współczesnego odnowienia klasycznej tragedii greckiej – Über die Dörfer (1981, Przez wioski), “dramat bez słów” – Godzina, w której nie wiedzieliśmy nic o sobie nawzajem (1992, “Dialog” 1994 nr 9, tłum. Danuta Żmij-Zielińska). Są to utwory, w których Handke, jak pisze Małgorzata Sugiera, podejmował “ciągły wysiłek wyzwolenia indywidualnego ja ze sztywnych form społecznych i artystycznych konwencji, ciągły wysiłek docierania do – uśpionej pod warstwą codziennych przyzwyczajeń – indywidualnej wrażliwości, emocji i wyobraźni“.

    Pisali  nim:

   Jan Błoński Peter Handke. Przedmowa do teatru, i Krystyna Pisarkowa “Kaspar”, czyli Tresura poprzez język, “Dialog” 1969 nr 6; Grzegorz Sinko Kryzys języka – czy odwołany. Na marginesie “Kaspara” Petera Handke, “Pamiętnik Teatralny” 1973 nr 3; Zbigniew Światłowski Peter Handke. Niepokojący talent, 1993 w: Pisarze niemieckojęzyczni XX wieku. Leksykon encyklopedyczny PWN, 1996; Małgorzata Sugiera Peter Handke: ćwiczenia w estetyce odbioru, w: W cieniu Brechta. Niemieckojęzyczny dramat powojenny 1945-1995, 1999.

———————-

       Z Leksykonu dramatopisarzy Janusza Termera, KIW, Warszawa 2008.

Reklama

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Proszę wprowadź nazwisko