Stanisław Grabowski

 

Kalendarium Niepodległości (14)

 

Powitanie Józefa Piłsudskiego na Dworcu Wiedeńskim w Warszawie 12.XI.1916.

 

 

 

15 lipca 1918

Niemcy po raz ostatni w I wojnie światowej poszli do ataku, tym razem na południowy wschód od Reims, ale już po dwóch dniach ich ofensywa w Szampanii została zastopowana. Rozpoczął się niemiecki odwrót znad Marny. (Jerzy Eisler)

__________________________

Urodził się w Kaliszu Jan Czarny, poeta, prozaik, satyryk, tłumacz, autor aforyzmów, ale także sztuk lalkowych i tekstów estradowych. Zmarł w Łodzi w 1985. W l. 1943–1946 służył w LWP, otrzymał Srebrny Medal „Zasłużonym na Polu Chwały”. Jako satyryk debiutował na łamach prasy łódzkiej w 1945. Ukończył poznański PIST. W latach 1948–1978 był redaktorem w Studio Opracowań Filmowych. Opublikował kilkanaście książek. Może warto przypomnieć jego aforyzm: „Jeśli mędrcy zawodzą, to nie znaczy, że głupcy zbawią świat”.

___________________________

W Rostowie urodziła się Lidia Zamkow, aktorka, reżyser, pedagog i wychowawca młodzieży aktorskiej. Przed wojną studiowała medycynę i na PIST w Warszawie. Od 1944 występowała w teatrze. Po wojnie zdała eksternistyczny egzamin aktorski oraz ukończyła studia reżyserskie. Uważała się za wychowankę Leona Schillera. Jako aktorka i reżyser pracowała w wielu teatrach. Inscenizowała Wesele, Makbeta, Wizytę starszej pani, Lot nad kukułczym gniazdem i wiele innych klasycznych dramatów. Długie lata współpracowała z Teatrem Telewizji. Do dziś zagorzali miłośnicy poniedziałkowego teatru TVP pamiętają sztuki, które reżyserowała, w tym Matkę Courage i jej dzieci (1974). Otrzymała wiele ważnych nagród artystycznych i państwowych. Była dwukrotnie zamężna, z Maciejem Słomczyńskim, pisarzem i tłumaczem oraz Leszkiem Herdegenem, aktorem. Zmarła w 1982 w Warszawie.

 

 

16 /17 lipca 1918

W nocy ostatni car Rosji – Mikołaj II i jego rodzina zostali zamordowani w Jekaterynburgu przez bolszewicki oddział Wszechrosyjskiej Komisji Nadzwyczajnej do Walki z Kontrrewolucją, Spekulacją i Nadużyciami Władzy, zwaną potocznie CzeKa. Po przybyciu do Jekaterynburga rodzina Romanowów znalazła się w sytuacji, którą trudno byłoby zaakceptować nawet zwykłym śmiertelnikom. „Zaopiekował” się carską rodziną Jankiel Jurowski, były zegarmistrz i fotograf, który w czasie wojny był felczerem. Urodzony w więzieniu i szczerze nienawidzący caratu, uchodził za wrednego i podstępnego typa, a wtórował mu jego współpracownik Szała Gołoszczekin. W sztabie Lenina dyskutowano, co zrobić z więźniami. Obawiano się reakcji świata na zamordowanie Mikołaja II. Decyzja o pozbawieniu życia członków rodziny ostatniego cara Rosji zapadła 12 lipca 1918. Wszyscy zginęli od strzałów z rewolwerów.

 

17 lipca 1918

Premier Ernst Seidler von Feutchtenegg w dniu otwarcia parlamentu austriackiego zadeklarował, że Austria będzie odtąd tylko niemiecka. Proklamowanie tego nowego kursu polityki spotkało się z entuzjazmem austriackich nacjonalistów.

________________________

Austria stacza się szybko po pochyłości, wiodącej do zupełnej rozsypki. Nikt już za Austrią nie stoi, żaden naród, żadne stronnictwo, a umysłowo ograniczony cesarz nic nie rozumie, co się dzieje. […] W administracji coraz większy zamęt. Wojsko nie chce się już bić. Liczba dezerterów dochodzi do miliona. Na froncie włoskim całe oddziały – nie tylko czeskie – przechodzą do nieprzyjaciela. O pokoju cicho. Ententa jest już teraz pewna zwycięstwa. Niemcy w wojnie przeciwko całemu światu nie wytrzymają. […] Cały naród polski jest teraz w obozie Ententy. (Jan Hupka, poseł do parlamentu austriackiego)

_________________________

W Stanisławowie (obecnie Ukraina) urodził się Zenon Wiktorczyk. Żołnierz kampanii wrześniowej 1939, oficer Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego, więzień obozów w Łambinowicach, Sandbostel i Lubece. W 1946 wrócił do kraju i zamieszkał w Katowicach. Zajmował się dziennikarstwem, pisał recenzje teatralne, występował w radiu. W 1949 przeniósł się do Warszawy. Był założycielem Teatru Buffo, Kabaretu Szpak, członkiem radiowego Studia Piosenki, Zespołu Dziewiątka i Teatrzyku V klepki. Znany przede wszystkim jako współtwórca i gospodarz audycji radiowej Podwieczorek przy mikrofonie, którą prowadził ponad trzydzieści lat. Był także długoletnim i zasłużonym działaczem ZASP-u, m.in. przewodniczącym Sekcji Estrady oraz członkiem SPP. Zmarł w 1997 w Warszawie.

___________________________

W Piotrkowie Trybunalskim urodził się Witold Janusz Rudowski, profesor nauk medycznych. W 1943 ukończył tajny Wydział Lekarski UW. Brał udział w powstaniu warszawskim (pseud. Prus). Tytuł profesora otrzymał w 1970. Był dyrektorem Instytutu Hematologii w Warszawie. Później wieloletni kierownik Kliniki Chirurgii Instytutu Hematologii, członek rzeczywisty PAN, prezes Towarzystwa Chirurgów Polskich, prezes Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1995–2001). Autor przeszło 500 prac naukowych opublikowanych w czasopismach krajowych i zagranicznych, oraz 3 książek, promotor ponad 20 prac doktorskich. Prezydent Aleksander Kwaśniewski 14 marca 2000 „Za wybitne zasługi dla chirurgii polskiej, za osiągnięcia w pracy naukowej i dydaktycznej" odznaczył go Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski. Doktor honoris causa wielu uczelni. Zmarł w 2001.

____________________________

W Krakowie zmarł Edward Janczewski-Glinka, ur. 14 grudnia 1846 w Blinstrubiszkach na Żmudzi, polski biolog. W 1873 podjął pracę na UJ jako docent w Katedrze Anatomii i Fizjologii Roślin. W latach 1875–1913 kierował tą Katedrą. W l. 1888–1889 pełnił funkcję dziekana Wydziału Filozoficznego, w 1901–1902 rektora, a w 1902–1903 prorektora uczelni UJ. Od 1876 członek korespondent Akademii Umiejętności, od 1885 członek czynny. Członek wielu towarzystw naukowych, m.in.: Towarzystwa Nauk Przyrodniczych w Cherbourgu, Towarzystwa Botanicznego w Edynburgu oraz paryskiej Académie des sciences. W 1906 roku za pracę Monographie des groseilliers Ribes otrzymał nagrodę Prix de Candolle od Towarzystwa Nauk Przyrodniczych w Genewie. Prowadził badania nad anatomią roślin, sadownictwem, mykologią i algologią. Był pionierem w Polsce badań w dziedzinie genetyki roślin, opracował światową monografię rodzaju Ribes oraz opisał nowy rodzaj sinic.

 

18 lipca 1918

Gen. Foch na linii Villers-Coterete wymierza Niemcom decydujący cios. Od tego dnia armie koalicyjne ruszają w pościg za Niemcami, i tak już będzie do końca wojny.

 

19 lipca 1918

W Wiedniu urodził się Jan Zarański, dziennikarz, tłumacz, prawnik. Ukończył Wydział Prawa na konspiracyjnym UW (1942). W czasie II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej. Brał udział w powstaniu warszawskim. W 1945 podjął pracę jako asystent na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, w katedrze prawa międzynarodowego, jednocześnie był dziennikarzem „Gazety Ludowej”. Aresztowany we wrześniu 1946 i skazany na karę 14 lat pozbawienia wolności pod fałszywym zarzutem kolaboracji z Niemcami. Zrehabilitowany po Październiku'56. Pracował dalej jako dziennikarz. W 1976 był jednym z pierwszych członków Polskiego Porozumienia Niepodległościowego. W 1980 został doradcą Regionu Mazowsze NSZZ „Solidarność” Tłumaczył z niemieckiego, m.in. Dzieje papiestwa w XVI–XIX wieku Leopolda Ranke (1975, ze Zbigniewem Żabickim), Sztuka i złudzenie: o psychologii przedstawiania obrazowego Ernsta Gombricha (1981). Zmarł w 1985 w Warszawie.

___________________________

Urodziła się w Warszawie Ewa Pohoska, dramatopisarka, poetka, publicystka, żołnierz AK. Ukończyła w 1935 prywatne liceum Wandy Posselt-Szachtmajerowej. Następnie studiowała etnografię na Uniwersytecie Warszawskim, z powodu wybuchu II wojny światowej nie zdążyła zdać egzaminu magisterskiego. W latach 1942–1944 działała w grupie młodzieży związanej z pismem i socjalistyczną grupą „Płomienie”. W 1943 wspólnie z Juliuszem Garzteckim założyła pismo „Droga”. 5 stycznia 1944 Pohoską aresztowano i przewieziono na Pawiak. Próby jej uratowania nie udały się. W nocy z 10 na 11 lutego 1944 wraz z grupą 36 kobiet została rozstrzelana w ruinach getta. W konspiracyjnym piśmie „Droga” opublikowano jej dramat Schyłek amonitów, który wydrukowano po latach, ponownie, w miesięczniku „Dialog” (1968). Zajmowała się także poezją.

 

20 lipca 1918

W Warszawie spokój. Wiadomości z Ukrainy fatalne, nowe krwawe powstanie chłopskie w tarszczańskim, zwinogrodzkim i wasylkowskim powiecie, a więc właśnie na naszej ziemi. Zdaje się, że fabryka cukru w Łuce spalona, a co najgorzej, niektórzy nasi urzędnicy przypłacili życiem obronę naszego mienia […] O przemówieniu Kϋhlmanna już wspomniałam i nikomu nie jest niespodzianką, że musiał podać się do dymisji. Przyjęcie tej dymisji przez monarchę poczytane będzie za przechylenie się ku programowi wojny zdobywczej (Ludendorff). […] Kϋhlmann jest współautorem traktatu brzeskiego i razem z hrabią Czerninem tworzył Ukrainę przeciwko Rosji i przeciwko Polakom. […] Zamordowanie cara rosyjskiego – tym razem istotne – wstrząsa do samej głębi. Może się wypełniła miara sprawiedliwości, lecz za zbrodnie silnych zapłacił najsłabszy. […] Z ciekawością śledzę akcję Anglików na Murmanie, choć nie wiem dokładnie, gdzie leży ten północny, nie zamarzający nowy Gibraltar Brytyjski – ani co się dokładnie tam dzieje. Podobno na tym dalekim wybrzeżu lądują siły Koalicji i gromadzą wkoło siebie antyrewolucyjne i antyniemieckie siły. Z dala, ale wspólnie, działają Czechosłowacy nad Wołgą i na Syberii – a także Polacy, rozproszeni po całym rosyjskim śmietniku. (Maria Lubomirska)

_________________________

Urodził się we Wrocławiu Władysław Zarembowicz. Brał udział w działalności Wrocławskiej Męskiej Drużyny Harcerskiej im. Bolesława Chrobrego. Działał w Związku Polaków w Niemczech. 20 września 1939 został aresztowany, pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Polski. Wielokrotnie zmieniano miejsce jego aresztu, ostatecznie osadzony był w obozie koncentracyjnym, początkowo w Buchenwaldzie, a później w Mauthausen, gdzie spalono go żywcem. Jego imię, od roku 1970, nosi Sportowa Szkoła Podstawowa przy ul. Trwałej we Wrocławiu. 20 grudnia 1974, ulicę Główną na przyłączonym rok wcześniej do Wrocławia osiedlu Strachowice, przemianowano na ulicę Władysława Zarembowicza.

 

21 lipca 1918

Namiestnik lwowski, generał-pułkownik hrabia Huyn, wydał […] „tajny” okólnik do dyrektorów policji i starostów, o „wszechpolskiej propagandzie w Galicji”, gdzie opowiada, jak to w Galicji szerzą się „idee zgubne i wprost rewolucyjne” – „przeciw dynastii, monarchii i przeciw sprzymierzeńcom”, wzywające do zwalczania „wszystkiego, co obce”, a do pracy „w sprawie uwolnienia ojczyzny, która może być tylko demokratyczną republiką, stworzoną na gruncie zjednoczenia całego narodu i połączenia wszystkich polskich krajów”. […] Była w tym okólniku cała rozpacz i cała bezsilność walącej się Austrii. Cóż pomóc jej mogły dziecinne kroki policji lwowskiej czy krakowskiej, szykanujące np. Ligę Kobiet za pomocą rewizji u tow. Moraczewskiej? […] Wyszła z tego wszystkiego wstrętna i niemądra farsa, którą wydrwiłem bez litości w dwóch ostatnich moich mowach parlamentarnych. Przy Austrii zostali tylko konserwatyści polscy, którzy się wraz z nią chcieli położyć do trumny. Wierzyli jeszcze, że jakieś nowe noty, nowe zjazdy monarchów uczynią żywotnym austro-polskie rozwiązanie. Na tę ich wiarę nie było lekarstwa. (Ignacy Daszyński)

 

22 lipca 1918

Nad Marną po raz wtóry Niemcy dostali w skórę. Może nad tę marną rzekę Polacy będą odbywać pielgrzymki. (Stanisław Karpiński)

_____________________

Nie jestem wcale internowany, jak to czytałem w pismach i jak, zdaje się, wyobraża sobie wielu z moich rodaków. Jestem uwięziony, a warunki, stworzone dla mnie, mówią albo o karze bez sądu, albo o ostrym więzieniu śledczo-prewencyjnym. Wobec tego, gdy się zwracam do Księcia, to proszę przede wszystkim o starania o to, czego najcięższym zbrodniarzom się nie odmawia – o sąd. I podkreślam: nie proszę o żadne ulgi pod tym względem. Wszystko mi jedno, jaki to sąd będzie – polski, austriacki czy niemiecki; cywilny, wojskowy czy polowy. Niech raz się dowiem, co popełniłem takiego, że już od roku nie mogę do nikogo przemówić słowa. Niech raz moje ciężkie przewinienia będą sądownie rozpatrzone i niech wreszcie na moją winną głowę spadną wyroki najsurowszego – ale prawa. (Józef Piłsudski z więzienia w Magdeburgu do księcia Zdzisława Lubomirskiego, z którym się przyjaźnił)

_______________________

Natarcie armii angielskiej i sprzymierzonych na północne skrzydło frontu niemieckiego w rejonie Ypres. Ofensywa trafiła na osłabione pozycje niemieckie wskutek wycofania znacznych sił z odcinka północnego 21 VII. Klęska zadana Niemcom we Flandrii przewyższyła klęski znad Aisne i Sommy.

 

23 lipca 1918

Byłem na posiedzeniu Rady Stanu. Na ogół wrażenie niezłe. Mowa Andrzeja Wierzbickiego o zniszczeniu przemysłu przez Niemców dobra. Niestety, cała praca Rady Stanu polega na wymyślaniu Niemcom, którzy wcale się tym nie przejmują, a na realną robotę nie pozwalają. Jeden feldfebel niemiecki ma w Polsce więcej władzy niż cała nasza Wysoka Izba z polskimi ministrami razem. (Stanisław Karpiński)        

_______________________

PKW [Polski Komitet Wojenny – St.G.] zawarł umowę z tzw. Filią Czechosłowackiej Rady Narodowej w Rosji (Odbočka Československé Národní Rady v Rusku), zapewniając tworzącym się oddziałom polskim pomoc ze strony władz i wojsk czechosłowackich. Na mocy tejże umowy polskie formacje miały podlegać gen. Janowi Syrovemu – dowódcy Korpusu Czechosłowackiego. Taka sytuacja panowała do stycznia 1919 r., gdy oddziały polskie zostały podporządkowane dowództwu sił sojuszniczych na Syberii na czele z francuskim gen. Pierrem Mauricem Janin’em. (Jan Paweł Wiśniewski)

_______________________

W Kijowie urodził się Janusz Gilewicz, profesor chemii. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę jego rodzina osiadła w Swarzędzu. Maturę zdał w 1936. Następnie kontynuował naukę na Uniwersytecie Poznańskim, na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym. Podczas II wojny światowej brał udział w tajnym nauczaniu jako nauczyciel. W 1944 wstąpił do I Armii Wojska Polskiego. Po wojnie powrócił do Poznania na studia chemiczne. W 1958 został docentem, a w 1965 – profesorem nadzwyczajnym. Opublikował 45 rozpraw i komunikatów naukowych.

 

24 lipca 1918

Kontrola listów jest obecnie bardzo ostra; zakres rzeczy, o których nie wolno pisać, bardzo powiększono. Ale chyba o tym, że mi się dobrze powodzi, że kwaterę mam bardzo dobrą, pokój bardzo dobrze umeblowany, wprost bajeczne łóżko, w którym od dwóch dni sypiam, mogę napisać. (Józef Iwicki, Listy…)

 

25 lipca

W Zakopanem odbył się wiec narodowościowy spisko-orawski. Ludność góralska Spiszu i Orawy, podlegająca dotychczas Węgrom i Słowakom, z inicjatywy ks. infułata Ferdynanda Machaya (starszego), teologa, działacza niepodległościowego, publicysty i wydawcy, zebrała się w Zakopanem, by powziąć decyzję o przynależności narodowej i państwowej. Wiec uchwalił przyłączenie Spiszu i Orawy do Polski.

 

26 lipca 1918

Lew Trocki wydał rozkaz rozstrzeliwania bez sądu każdego Polaka, który będzie wybierał się do Murmańska. Trocki pod wpływem ambasadora cesarstwa niemieckiego w Rosji sowieckiej Wilhelma von Mirbacha-Harffa anulował ważność papierów ambasady francuskiej wydawanych polskim żołnierzom udającym się do Murmańska.

____________________________

Dopiero tu w Wiedniu wyczytujemy z gazet szczegóły o zamordowaniu cara. Zgroza mi spać nie daje. Jest to czyn niebywały w historii. Wszak stracenie Ludwika XVI jeszcze w aureolę się stroi w porównaniu z tym hańbiącym morderstwem, ciemnym, bezlitosnym, z takim zdeptaniem władzy, szacunku i prawa. […] Stałym naszym towarzyszem w Wiedniu jest Tomasz Zamoyski, który powraca do kraju po długim wygnaniu jak gołąb siwy i srodze losem doświadczony. Ciosem najboleśniejszym to nie materialne krzywdy, ale strata jedynego syna, który wszedł na tory umysłowo niezrozumiałe dla każdego przeciętnego ojca i dla „podtrzymania ducha” ożenił się z Rittą Sachettą tancerką lekkonóżką, która dalej zabawia wielkie stolice, a mózgowo wypoczywa w nirwanie buddyzmu. (Maria Lubomirska)

 

27 lipca 1918

W Austrii ustępuje premier Ernst Seidler von Feutchtenegg. Jego obowiązki przejmuje prof. Max Hussarek [„wodnisty, życzliwy Polakom” – opinia M. Lubomirskiej], twórca koncepcji utworzenia z Austrii państwa związkowego.

__________________________

W  Lublinie decyzją Zjazdu Biskupów Królestwa Polskiego powołano Katolicki Uniwersytet Lubelski. Księgozbiór Akademii Petersburskiej stał się zaczątkiem księgozbioru nowego Uniwersytetu Lubelskiego. Rozpoczął działalność jesienią 1918. Początkowo korzystał z bazy lokalowej seminarium duchownego. W 1928 zmieniono nazwę uczelni na Katolicki Uniwersytet Lubelski. Przed II wojną światową KUL zdobył uprawnienia państwowe oraz, mimo że miał status uczelni prywatnej, korzystał z dotacji państwowych. Uzyskał także własny gmach – budynek podominikański usytuowany przy Alejach Racławickich, blisko centrum miasta. Od 16 października 2005, na podstawie uchwały Senatu zatwierdzonej przez Episkopat Polski, uczelnia zmieniła nazwę na Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, byłego wykładowcy i nauczyciela akademickiego KUL. Trudnym okresem dla katolickiej uczelni były czasy PRL. Dopiero lata 90. XX wieku przyniosły poprawę sytuacji. Część pieniędzy instytucja ta zaczęła otrzymywać z budżetu państwa, zniesiono cenzurę, rozwinięto bazę dydaktyczno-naukową, pozyskano środki z UE.

 

28 lipca 1918

Wczoraj odbyło się u mnie zebranie polityczne 18 osób, w tym 8 członków Rady Stanu. Atmosfera pozorów działa: zdaje się radcom, że pracują. Obawiam się, że śladu tych poczciwych wysiłków nie pozostanie, bo Niemcy nie byliby naszymi wrogami, gdyby nie rozpętali w Polsce walki społecznej […] Przyszłość pewną Polski widzę tylko w jak najszerszym zdemokratyzowaniu się. Nabierzemy siły, śmiałości, energii, a pozbędziemy się chełpliwości i zamiłowania w obłudzie uczuciowej. (Stanisław Karpiński)

_________________________

W Golcowej k. Brzozowa urodził się Józef Obłój, współtwórca przemysłu chemicznego i petrochemii w Polsce. W latach II wojny światowej był żołnierzem AK. Organizował tajne nauczanie. Uczestniczył w wydawaniu tygodników „Szlakiem orła białego” i „Jestem Polakiem”. Był studentem Politechniki Lwowskiej (1937–1939) i Politechniki Śląskiej (1945–1947). W latach 1947–1951 zorganizował, a następnie kierował Zakładowym Laboratorium Badawczym w Zakładach Azotowych „Kędzierzyn”. Opracował m.in. pierwszy schemat produkcji organicznej dla Zakładów Azotowych Kędzierzyn. Był też dyrektorem Instytutu Chemii Ogólnej w Warszawie (1966–1971), a po połączeniu go z Instytutem Tworzyw Sztucznych – zastępcą dyrektora ds. naukowo-badawczych w Instytucie Chemii Przemysłowej, gdzie pracował do emerytury w 1985 roku. Był profesorem chemii, wykładowcą na Politechnice Warszawskiej – filii w Płocku. Jego dorobek obejmuje ponad 90 publikacji i patentów, także referatów, opracowań i wdrożeń. Odznaczony m.in. Orderem Sztandaru Pracy II kl., Krzyżem Armii Krajowej, Medalem Komisji Edukacji Narodowej. Laureat 3 zespołowych nagród państwowych i wielu wyróżnień. Zmarł w Warszawie w 2012.

_____________________________

We Lwowie zmarł Kazimierz Jan Miczyński, ur. 3 marca 1868 w Nowym Sączu, polski agronom, gleboznawca, profesor Akademii Rolniczej w Dublanach.

Syn Kazimierza Miczyńskiego, komisarza powstańczego i więźnia stanu w 1863. Studiował na Uniwersytecie Lwowskim, a następnie, pod kierunkiem prof. Czarnomskiego, na Wydziale Filozoficznym UJ. Ze względu na złą sytuację materialną otrzymał stypendium, które umożliwiło mu studia na uniwersytecie w Getyndze. Po powrocie do kraju związał się z Akademią Rolniczą w Dublanach, stworzył Zakład Hodowli Roślin, w 1900 został jego dyrektorem. W latach 1911–1914 był rektorem tej uczelni.

 

30 lipca 1918

Rządy Niemców na Ukrainie oparte na rabunku przeprowadzanym pod terrorem, wywołują rozruchy ludności. Ukraińcy rozpoczynają protest od zamordowania w Kijowie wielkorządcy gen. Hermanna von Eichhorna.

___________________________

W Białej Wielkiej urodził się Adam Czarnowski, zmarł w 2010 w Warszawie, krajoznawca, przewodnik turystyczny, dziennikarz, fotografik, kolekcjoner. W 1944 Niemcy zabrali go wraz z żoną do obozu pracy na linii frontu nad Bugiem. Od 1952 w Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym. Zajmował się serwisem fotograficznym w redakcji pisma „Turysta”, rozwinął także działalność kolekcjonerską oraz pisarską. Od 1958 do 1979 był redaktorem miesięcznika „Poznaj Swój Kraj”. Jest autorem około 700 artykułów w kilkudziesięciu czasopismach, przeszło 20 książek, broszur i folderów. Swoje zbiory przekazał m.in. Bibliotece Narodowej. Honorowy członek PTTK oraz Warszawskiego Klubu Kolekcjonerów, członek Stowarzyszenia Historyków Fotografii i artysta fotografik Fotoklubu RP Stowarzyszenia Twórców. Laureat Honorowej Nagrody Hetmana Kolekcjonerów Polskich Jerzego Dunin-Borkowskiego (2007).

 

31 lipca 1918

Dla mnie osobiście […] lata znajomości z Żeromskim upłynęły pod tragicznym wrażeniem choroby i śmierci Adasia. Ojciec mój często jeździł w tym czasie do Krakowa i przywoził stamtąd coraz gorsze i smutniejsze wiadomości o stanie zdrowia syna Żeromskiego, chorego na gruźlicę […]. Nie pomogła zmiana klimatu ani najlepsza lekarska opieka. Adaś zmarł 31 lipca 1918 roku. Nigdy nie zapomnę wrażenia, z jakim odczytywaliśmy tragiczną depeszę, która dotarła do Warszawy dnia 2 sierpnia: „Adaś gestorben”. Nawet te dwa słowa wolno było przesłać tylko w znienawidzonym języku okupanta. (Hanna Mortkowicz-Olczakowa)

__________________________

Na mocy reskryptu Rady Regencyjnej powołano Archiwum Państwowe w Lublinie. W czerwcu 1918 rozpoczęło działalność archiwum miejscowe, które przyjęło zgromadzone przez „objazdowego archiwistę” Józefa Serugę, akta z terenów   Guberni Lubelskiej, Guberni Chełmskiej i częściowo Guberni Siedleckiej. Rozpoczęło swą działalność 1 grudnia1918. Stanowisko dyrektora objął prof. Stanisław Ptaszycki. Siedzibą archiwum do 1965 były pomieszczenia klasztoru powizytkowskiego. W okresie międzywojennym zgromadzono ponad 3 km bieżące akt, 400 000 jednostek aktowych. Zajmowano się głównie systematyzowaniem i opracowywaniem archiwaliów rolnych i poaustriackich. Wtedy też akta zostały udostępnione do celów naukowych. W latach II wojny światowej archiwum podporządkowano niemieckiemu Urzędowi Archiwalnemu i zmuszone było dokumentować „niemieckość” terenów Lubelszczyzny. 27 lipca 1944 archiwum ponownie rozpoczęło działalność.

Pin It