Jan Stanisław Kiczor

 

Helena Zboińska  -  wielki sopran, wielki talent, wielki pedagog.

 

zboinska1

Autor fotografii nieznany, lata 20. XX w., własność: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa

 

Helena Zboińska – primo voto Ruszkowska, duo voto Seeligerowa.

    Urodziła się we Lwowie 23 kwietnia 1877 roku. Ojciec - Marceli Zboiński to znany w tamtych latach aktor i reżyser teatralny, matka  zaś, z domu Woleńska, była siostrą Władysława Woleńskiego, także  cenionego  aktora wielu ówczesnych scen. Gdy zorientowano się, że młodziutka Helena przejawia talent wokalny, posłano ją na pensję z nauką śpiewu, po ukończeniu której dalej kształciła głos u Walerego Wysockiego (wielkiego pedagoga i wychowawcy całej plejady światowej sławy śpiewaków) w Lwowskim Konserwatorium. Studia wokalne uzupełniała później niemal do końca swej kariery, zarówno w kraju (m.in. u Stefana Wołoszki w Warszawie), jak i u sławnych pedagogów za granicą (w Wiedniu, Mediolanie, Madrycie).

 

   6 października 1894 roku zawarła związek małżeński z aktorem Ryszardem Ruszkowskim i została matką  Wojciecha, późniejszego znakomitego aktora. Zaczęła też używać podwójnego nazwiska: Zboińska-Ruszkowska.

    Koncertować zaczęła we Lwowie w 1899 roku, zaś w 1900 roku zadebiutowała na scenie w operze Marta w roli Marty.  „Marta albo jarmark w Richmondzie” (niem. Martha oder Der Markt zu Richmond) – opera romantyczno-komiczna Friedricha von Flotowa. Przeglądając jej dokonania, stwierdzić trzeba, że była dość zajętą artystką. Wystarczy zajrzeć do kalendarium jej kolejnych występów:  13 czerwca 1900 – „Marta” gdzie gra tytułową postać, zaraz potem 4 października tegoż roku – „Janek” Władysława Żeleńskiego – postać Maryna, Bronka, by 13 października  śpiewać partię Zofii w operze „Halka” Stanisława Moniuszki i zaraz, tydzień później (20 października)  wcielać się w Siebel w „Fauście” (Charles Gounod), następnie „W studni” (Wilhelm Blodek) jako Anna, „Verbum nobile” (Stanisław Moniuszko) jako Zuzanna, „Żydówka” (Jacques F.F.Halevy) jako Księżniczka Eudoksja, „Carmen” (Georges Bizet) jako Micaela,  Rycerskość wieśniacza” (Pietro Mascagni) jako Lola, Santuza,  „ Lohengrin”  (Ryszard Wagner) postać: Elza, „Manon” (Jules Masssenet) jako Pousette, „Straszny Dwór” (Stanisław Moniuszko) jako Hanna, „Manru” (Ignacy Jan Paderewski) jako Ulana, czy „Pan Wołodyjowski” (Henryk Skirmuntt) jako Krzysia.  W tym ostatnim przypadku, drobne wyjaśnienie: prawidłowo Henryk Skirmunt h. Dąb, poeta, kompozytor który napisał muzykę i stworzył  temat operowy osnuty na powieści „Pan Wołodyjowski” Henryka Sienkiewicza. 

zboinska2

Helena Zboińska-Ruszkowska   zdjęcie – zbiory IS PAN, MHKraków, MTWarszawa.

 

    Kolejne etapy Jej twórczego rozwoju i osiągnięć przytoczę posługując się Encyklopedią Teatru Polskiego: „…Zaproszona na gościnne występy do Warszawskich Teatrów Rządowych, rozpoczęła je 7 czerwca 1902; do końca miesiąca śpiewała m.in. partie tyt. w Goplanie, Halce, Marcie, Ulanę (Manru). Prasa warszawska uznała, że ma „warunki doskonałe, głos o skali szerokiej, dźwięczny, świeży i rozległy, widoczny talent sceniczny i ujmującą powierzchowność” („Echo Muzyczne, Teatralne i Artystyczne” 1902). Po występach w Warszawie wróciła do Lwowa, następnie wyjeżdżała do Wiednia na studia muzyczne.

    Od stycznia 1903 została zaangażowana do Warszawskich Teatrów Rządowych. Śpiewała tu do 1907 główne partie sopranowe, zarówno liryczne, jak i dramatyczne, w tym wiele partii bohaterek wagnerowskich, których była doskonałą odtwórczynią. Prócz wspomnianych już, a powtarzanych na tej scenie partii należy m.in. wymienić: Zyglindę (Walkiria), Elżbietę (Tannhauser), Walentynę (Hugonoci), Florę (Chopin). Wyjeżdżała również w tym czasie na występy do Wiednia, gdzie koncertowała w marcu 1904, a w marcu i kwietniu 1906 występowała w operze, m.in. w partii tyt. w Aidzie. Tu także podpisała kontrakt na występy w wiedeńskiej Hofoper (od jesieni 1906), jednak nie wiadomo dokładnie, kiedy tam śpiewała, ponieważ jeszcze w sez. 1906/ 07 (do lutego 1907) występowała w operze warszawskiej…”

 

zboinska3

Helena Zboińska-Ruszkowska.  Fotografia sytuacyjna wykonana w atelier w 1918r. Atelier i autor – nieznane. Ze zbiorów Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji  -  sygnatura 1-K-9435

 

   Mimo wszystko, musiała tan bywać, skoro właśnie w tym okresie poznała, a niedługo powtórnie wyszła za mąż, poślubiając  (30 czerwca 1906 pod Wiedniem)  doktora Ferdynanda Seeligera, sekretarza ministerstwa finansów w Wiedniu.

    Jak dalej podaje Encyklopedia teatru: „…18 stycznia 1907 wystąpiła na scenie Teatro alla Scala w Mediolanie w partii Iguamoty (Krzysztof Kolumb A. Franchettiego). Od 21 września do 19 października śpiewała gościnnie we Lwowie. Wg doniesień prasy pol. na sez. 1907/08 została do La Scali zaangażowana; śpiewała tam m.in. w kwietniu 1908 partie Małgorzaty i Heleny (Mefistofeles).

zboinska4

Helena Zboińska-Ruszkowska obchodziła jubileusz XXV-lecia pracy scenicznej
na scenie opery warszawskiej. Fot. Jan Malarski. „Tygodnik Illustrowany” 1928 nr 18.

 

    Do 1914 występowała gł. na scenach zagranicznych, przede wszystkim we Włoszech, Hiszpanii i Ameryce Południowej. Śpiewała m.in. w Palermo (1908, 1909), Mediolanie (1911, 1913), Trieście (1912), Rawennie (1913), Turynie (1913), Weronie, Padwie, Bolonii, Florencji, w teatrze królewskim w Madrycie (sez. 1909/ 10, 1911), w Barcelonie (1911, 1912), Buenos Aires (1910), Montevideo. W 1910 występowała też w Wiedniu, a w 1914–16 śpiewała przez dwa sez. w zespole tamtejszej Opery Cesarskiej; w 1916 występowała gościnnie we Lwowie i Krakowie (3 kwietnia 1916), w sez. 1916/ 17 także gościnnie w warsz. T. Wielkim. Od 1916 występowała również w Narodnim divadle w Pradze. Od lipca do września 1918 śpiewała w zespole Krakowskiego Towarzystwa Operowego.

    W marcu 1919 przybyła do Warszawy. Zaangażowana do opery warszawskiej na stanowisko „primadonny dramatycznej”, od 7 maja 1919 wznowiła występy na scenie T. Wielkiego i pozostała tu już do końca swej kariery. Śpiewała wówczas szereg znakomitych partii, m.in. Leonorę (Fidelio), Brunhildę (Walkiria), Selikę (Afrykanka), Rachelę (Żydówka), tyt. w Aidzie, Halce, Hrabinie; w pol. premierach: Izoldę (Tristan i Izolda), Brunhildę (Zygfryd), Marszałkowa (Kawaler srebrnej róży), Bonę (Zygmunt August).

 

zboinska5

Helena Zboińska-Ruszkowska. Casa Grande

 

    W skomplikowanym politycznie czasie, w okresie  plebiscytowym, koncertowała wielokrotnie na Śląsku, występowała też gościnnie, m.in. w sez. 1924/25 w T. Polskim w Katowicach. 16 kwietnia 1925 obchodziła na scenie warsz. T. Wielkiego jubileusz dwudziestopięciolecia pracy artystycznej występując w partii Donny Anny (Don Juan). Ostatni raz śpiewała w operze 17 kwietnia 1928 partię Bony (Zygmunt August).

    Po zakończeniu występów, zamieszkała w Krakowie i poświęciła się wyłącznie pracy pedagogicznej, którą rozpoczęła już w latach I wojny światowej w Wiedniu. W 1919–28 wykładała w prywatnej szkole muz. w Warszawie, od 1928 do 1937 w konserwatorium krakowskim, a od 1 września 1937 do 31 sierpnia 1938 we własnej, prywatnej szkole śpiewu w Krakowie.

    Po II wojnie światowej, którą przeżyła w Krakowie, objęła tamże stanowisko prof. PWSM. Jej uczennicami były m.in. Ewa Bandrowska-Turska, Ada Sari, Wanda Wermińska.

    Przed II wojną światową i po niej często występowała w Polskim Radiu. Jej piękny sopran, szlachetny w brzmieniu, pełen ekspresji i siły, muzykalność i technika wokalna, wreszcie talent dramatyczny, zapewniły jej miano jednej z najwybitniejszych polskich śpiewaczek operowych. Słynęła również jako doskonała wykonawczyni pieśni. Była członkiem zasłużonym ZASP.

    Zmarła 4 listopada 1948 roku w Krakowie. Jednak mimo przeszukiwania różnych źródeł, nie udało mi się ustalić gdzie konkretnie (na którym cmentarzu) została pochowana.

Korzystałem  z :

  1. "Polscy śpiewacy na scenie La Scali" Adam Czopek Nasz Dziennik nr 140/17/18.06.06   
  2.  Słownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965. Warszawa: PWN, 1973, s. 905.
  3. Helena Zboińska  - Encyklopedia Teatru
  4. Wikipedia
  5. Helena Zboińska-Ruszkowska – w opowiadaniach Bogusława Kaczyńskiego
  6. Helena Zboińska  - Encyklopedia muzyki
Pin It