Selim Chazbijewicz

 

Tatarzy na Litwie i w Polsce. Dzieje, kultura, tradycja, wojskowość

 

Juliusz Kossak Taniec tatarski

Juliusz Kossak Taniec tatarski

 

 

Wspólnota tatarska w Polsce po 1945 roku

            W roku 1945 na wybrzeże gdańskie przybywają pierwsze grupy ludności tatarskiej, obywateli Rzeczypospolitej z byłych województw : wileńskiego i nowogródzkiego, powiatów: wołkowyskiego, grodzieńskiego, oraz innych ziem kresowych . Ludność tatarska przyjeżdża  na zasadzie tzw. „repatriacji” razem z ludnością polską. To „ porozumienie” między rządem polskim a sowieckim nie obejmowało kategorii mniejszości tatarskiej, wobec tego ci z Tatarów polskich którzy mieli wpisaną w dokumentach deklarowaną narodowość tatarską mieli też ogromne trudności z uzyskaniem pozwolenia wyjazdu do Polski. Nie była to duża grupa etniczna. Liczba obywateli polskich narodowości tatarskiej wyznania muzułmańskiego liczyła według danych z stycznia 1939 roku sześć tysięcy sześć osób. Część Tatarów i to duża, nie mogła zdecydować się na porzucenie odwiecznych siedzib, zwłaszcza ludność wiejska, byli też i tacy którzy czekali na wyjaśnienie według nich niepewnej sytuacji politycznej licząc, że granice Polski wrócą do kształtu przedwojennego. Tatarzy przybywali przede wszystkim na tzw. „ ziemie odzyskane”, kierowani przez PUR (Państwowy Urząd Repatriacyjny) , w niewielkich grupach liczących od kilkunastu do kilku rodzin, bądż też pojedynczymi rodzinami w masie polskiej. Większość ludności pochodzenia tatarskiego przybyła do Gdańska oraz na Pomorze czy w ogóle na ziemie zachodnie w latach 1945- 1949, chociaż i po tej dacie zdarzały się wyjazdy, nawet do lat siedemdziesiątych XX wieku. Były to już jednak wyjazdy sporadyczne, jednostkowe, większość Tatarów osiedliła się w wyżej wymienionym przedziale czasowym. Wyjeżdżała z terenów sowieckich przeważnie ludność miejska, inteligencja, dawne ziemiaństwo tatarskie. Ludzie ci najbardziej zdawali sobie sprawę z charakteru i długotrwałości zmian, jak też czuli się najbardziej zagrożeni przez władzę sowiecką. W nowej Polsce, pomimo zmian ustrojowych, czuli się jednak bardziej pewnie.

Selim Chazbijewicz

 

Tatarzy na Litwie i w Polsce. Dzieje, kultura, tradycja, wojskowość

 

Juliusz Kossak Taniec tatarski

Juliusz Kossak Taniec tatarski

 

 

Druga połowa wieku XIX i wiek XX

Przedstawiciele tej grupy etnicznej walczyli też czynnie o odzyskanie przez Polskę niepodległości. Byli też aktywnymi członkami ruchu odrodzenia narodowego Tatarów krymskich, nadwołżańskich, Azerbejdżanu, górali północnego Kaukazu, Turkiestanu. Uczestniczyli w zjazdach i kongresach muzułmanów rosyjskich, aktywnie pracując na rzecz wolności tych narodów[1]

Pod koniec wieku XIX i na początku XX zaczęło się narodowe odrodzenie polsko- litewskich Tatarów, co związane było z ogólną atmosferą w Europie, gdzie nacjonalizm zaczął być wiodącą ideologią, a także ze wzrostem uczuć narodowych wśród narodów muzułmańskich w Cesarstwie Rosyjskim jak też z wysiłkiem grupy młodej inteligencji polskich Tatarów.

200-lecie śmierci Tadeusza Kościuszki

Izabella Rusinowicz

 

Kościuszko i Niemcewicz 

 

kosciuszko Zastanawiając się nad relacjami Kościuszki i Niemcewicza, mając niepełne i raczej jednostronne źródła ich dotyczące, należy - jak się wydaje - zacząć od wspólnych cech oraz dróg życiowych obu tych wybitnych postaci w dziejach polskich.

 Obaj pochodzili ze stosunkowo niezamożnych rodzin szlacheckich z terenów litewskich związanych z rodziną Czartoryskich. Podobno posiadali nawet odległe powiązania rodzinne. Obaj przez pewien czas przebywali na naukach w Warszawie w Szkole Rycerskiej. Obaj znali języki obce, jeździli po świecie, mieli liczne w nim znajomości. Obaj bez wątpienie awansowali społecznie, stając się znani - w różny sposób - w ówczesnym świecie przełomu XVIII i XIX. wieku, a także i później. Obaj zmarli za granicami kraju pozostawiwszy spadkobiercom spore zapisy.

Selim Chazbijewicz

 

Tatarzy na Litwie i w Polsce. Dzieje, kultura, tradycja, wojskowość

 

Juliusz Kossak Taniec tatarski

Juliusz Kossak Taniec tatarski

 

 

Rozmieszczenie osadnictwa i jego struktura

Początek osadnictwa, wiek XV i XVI to jak określił Krzysztof Grygajtis  istnienie ośrodków „etnicznej koncentracji” . Polegała ona na odtworzeniu na Litwie struktur plemiennych, przynajmniej częściowo w organizacji terytorialnej zaciągu chorągwi, tj. oddziałów lekkiej jazdy tatarskiej. Ta terytorialno- chorągwiana struktura połączona była z zasadą służby wojskowej w zamian za nadania ziemi. Tę sposób organizacji armii nazywano ówcześnie kozackim. Tatarzy kozacy to właśnie ci którzy otrzymali niewielkie nadania ziemi w zamian za służbę wojskową. Od połowy wieku XVII następowały zmiany w rozmieszczeniu tatarskiego osadnictwa w Rzeczypospolitej. Na skutek wojen z Moskwą i olbrzymich zniszczeń podupadły osiedla tatarskie w ziemi wileńskiej i nowogródzkiej. Tatarzy przenosili się na Wołyń i Podlasie i do tzw. Zapuszczy (dzisiejsze suwalskie i augustowskie). W wieku XVII następował też powolny upadek dawnych tatarskich majątków opartych na osadnictwie kozackim. Koszty tej służby przekraczały możliwości tatarskich ziemian. Wyzbywali się więc często majątków i przechodzili do zaciężnej służby za żołd. To z kolei wzbudzało pretensje i protesty szlachty co było przedmiotem paru sejmowych interpelacji w wieku XVII.

Selim Chazbijewicz

Tatarzy na Litwie i w Polsce. Dzieje, kultura, tradycja, wojskowość

 

Juliusz Kossak Taniec tatarski

Juliusz Kossak Taniec tatarski

 

Tatarzy polscy, Tatarzy litewscy, Tatarzy polsko-litewscy, Lipkowie, Tatarzy Wielkiego Księstwa Litewskiego, polscy muzułmanie, Muślimowie, muzułmanie polsko-litewscy, tatarscy muzułmanie w Polsce i na Litwie, Muzułmanie-Tatarzy, to nazwy którymi w ciągu historii byli określani polscy Tatarzy. Nazwy te nawiązywały do etniczności lub też religii jak i do terytorium.