Katarzyna Gärtner w rozmowie z Elżbietą Musiał

 

Nieco dłuższej rozmowy część trzecia – kulisy współpracy z poetami, tekściarzami.

 

gaertner portret

Selim Chazbijewicz

 

Tatarzy na Litwie i w Polsce. Dzieje, kultura, tradycja, wojskowość

 

Juliusz Kossak Taniec tatarski

Juliusz Kossak Taniec tatarski

 

 

Chan Dżelaleddin i Tatarzy w bitwie pod Grunwaldem

            Na temat udziału Tatarów w bitwie pod Grunwaldem narosło sporo mitów, podań, legend. Część z nich tworzona była niedługo po bitwie, część bardzo późno, nawet w dziewiętnastym stuleciu. Jedne z tych legend i mitów były wynikiem aktywności Krzyżaków ,inne samych Tatarów. Dla tych ostatnich bitwa na polach grunwaldzkich była rodzajem mitu założycielskiego, początkiem ich egzystencji na Litwie, pierwszym etapem ich historycznej i etnicznej samowiedzy. W potocznych, ludowych opowieściach tatarskich można często spotkać wątki, mówiące o sprowadzeniu Tatarów na Litwę przez Wielkiego księcia Witolda ze względu na ich waleczność , zaś po bitwie grunwaldzkiej wszyscy Tatarzy byli uszlachceni i obdzieleni majątkami o wielkości wg ludowych podań takiej - ile był dany wojownik w stanie konno w ciągu dnia objechać. W rzeczywistości zarówno migracja Tatarów w granice ówczesnego Wielkiego Księstwa Litewskiego wyglądała inaczej, inne też były realia szlachectwa Tatarów. Na ten temat trwają współcześnie spory badaczy problemu. Najlepszą interpretację historyczną i prawną dał Jacek Sobczak w swojej pracy pt. Położenie prawne ludności tatarskiej w Wielkim Księstwie Litewskim .[1] W pracy tej autor wyraźnie odróżnia sytuację prawną litewskich bojarów i polskiej szlachty, po wtóre wyraźnie ukazuje zróżnicowanie prawnego położenia Tatarów w Wielkim Księstwie w zależności od statusu społecznego w chanatach, a także od sytuacji majątkowej w samej Litwie. Rozróżnia niewielką warstwę arystokracji tatarskiej, odpowiadającej statusem bojarom Wielkiego Księstwa Litewskiego, Tatarów – kozaków, tj. wolnych osadników otrzymujących ziemię w zamian za obowiązek służby wojskowej oraz Tatarów wolnych rzemieślników i rolników, na koniec jeńców w prywatnych majątkach magnatów i ich armiach. Tatarzy jednakże -pomimo przywilejów społecznych i ekonomicznych zbliżających ich do statusu szlachty – nie byli nią ,nie mając podstawowego przywileju przynależnego stanowi szlacheckiemu - nie mogli uczestniczyć jako innowiercy ani w elekcji króla ani w sejmach i sejmikach. Dopiero w wieku XIX Jakub  Murza Buczacki herbu Tarak   był posłem na sejm Królestwa Polskiego w 1815 roku z Podlasia. Do tego dochodził w okresie XVII wieku czynnik religijny, kontrreformacja w Polsce w swoim ataku na protestantów przyczyniła się również do prób ograniczenia praw innych innowierców w tym muzułmańskich Tatarów, którym kolejne sejmy odbierały poszczególne przywileje ,próbując zepchnąć ich faktycznie do stanu chłopskiego, ograniczając przy tym, czy właściwie znosząc zupełnie prawa wyznawania religii. Doprowadziło to do buntu części tatarskich chorągwi lekkiej jazdy w roku 1672, zwanym „buntem Lipków”. Zaznaczyć należy, że w tym buncie, polegającym na przejściu części Tatarów na stronę turecką ,brały udział wyłącznie chorągwie koronne, w praktyce Tatarzy wołyńscy. Tatarzy litewscy pozostali wierni Rzeczypospolitej. Systematyczna poprawa statusu społecznego i majątkowego Tatarów zaczęła się od czasów panowania Jana III Sobieskiego i trwała w okresie panowania Wettynów.

Wiesław Łuka

 

Tak widzę świat

 

wszystkie dzieciWiesław Łuka rozmawia z autorem debiutu książkowego, Kamilem Bałukiem o płaczu przy wczesnej lektorze najlepszych reportaży, o niechęci do własnego głosu, ale o fascynacji radiowym medium, o holenderskiej rewolucji seksualnej i kulturalnej, o śniadych dzieciach białych rodziców, o prywatnym przeżywaniu problemów bohaterów  reportaży.

Reportażysto, czy wiesz, że studenci dziennikarstwa warszawskiej Alma Mater dziękowali za spotkanie warsztatowe z Tobą? Od lat je organizuję z wybitnymi autorami, a podziękowanie usłyszałem po raz pierwszy. Pytam – czym ich ująłeś, że samorzutnie nagrodzili cię oklaskami?

Selim Chazbijewicz

 

Tatarzy na Litwie i w Polsce. Dzieje, kultura, tradycja, wojskowość

 

Juliusz Kossak Taniec tatarski

Juliusz Kossak Taniec tatarski

 

 

Kultura, religia, asymilacja

W przeciągu sześciuset lat swego istnienia na terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego i Polski , wytworzyli osiadli tu Tatarzy swoistą unikatową kulturę, będącą charakterystyczną wyłącznie dla tatarskich mieszkańców Rzeczypospolitej

Katarzyna Gärtner w rozmowie z Elżbietą Musiał (cz. I)

 

KateG „Tańczące Eurydyki” (wyk. Anna German), „Małgośka” (wyk. Maryla Rodowicz), „Bądź gotowy dziś do drogi” (wyk. Halina Frąckowiak) – któż nie zna tych hitów czy wielu innych popularnych utworów kompozytorki Katarzyny Gärtner? Któż nie pamięta Kazimierza Mazura choćby z roli Tomaszka Niechcica z „Nocy i dni”? Artyści mieszkają na Kwasie („na” zwyczajowo), przysiółku Komaszyc, niedaleko Końskich, z oddaniem poświęcają się pracy twórczej i hodują kozy na mleko dla siebie.